د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان پر خپل اېکس لیکلي چې د سیمې د ملګرو هېوادونو د غوښتنې په غبرګون کې یې د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د مذاکرې وړاندیز ته د ځواب ورکولو لپاره د ایران د بهرنیو چارو وزیر ته لارښوونه کړې ده.

پزشکیان ویلي، که د خبرو فضا مناسبه وي، له ګواښونو او بې‌منطقه غوښتنو پاکه وي، نو باید د ایران ملي ګټو ته په پام سره د مذاکراتو زمینه برابره شي.

د هغه په وینا، دغه خبرې باید د عزت، حکمت او مصلحت پر بنسټ ترسره شي، څو د دواړو لورو لپاره عادلانه او منصفانه پایله تر لاسه شي.

ولسمشر زیاته کړې چې ایران د سیمه‌ییزو ملګرو هېوادونو د مشورو په رڼا کې غواړي د خپلو ملي ګټو ساتنې په موخه د خبرو اترو لپاره مناسبه فضا رامنځته کړي، او ډاډ ورکړی یې دی چې د هر ډول مذاکراتو پر مهال د هېواد د کرامت او استقلال ساتنه به لومړیتوب وي.

یوې سیمه‌ییزې سرچینې واشنګټن پوسټ ته ویلي، چې د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ زوی جرد کوشنر به هم په هغه لوړپوړي غونډه کې ګډون وکړي چې د ایران او امریکا د لوړپوړو چارواکو ترمنځ پلان شوې ده.

سرچینې ویلي چې د امریکا عربي او ترکي متحدین هڅه کوي د خبرو اترو ساحه یوازې د ایران پر اټومي پروګرام محدوده کړي، څو تهران وهڅوي چې په ځینو مهمو موضوعاتو هوکړه ومني.

د سرچینې په وینا، که خبرې ترسره شي، لومړی به د ایران د اټومي پروګرام پر موضوع تمرکز وشي، او وروسته به هڅه وشي چې د واشنګټن غیر اټومي غوښتنو لپاره هم نوښتګرې او عملي لارې پیدا شي.

په ورته وخت کې، یوه امریکايي چارواکي واشنګټن‌پست ته ویلي چې د استانبول غونډې د نهایي کېدو لپاره لا هم ډېر کار پاتې دی.

د اسراییل لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو د خپل هېواد په پارلمان کې ویلي چې اسراییل د هر ډول احتمالي وضعیت لپاره په بشپړ چمتووالي کې دی.

نوموړي په ځانګړې توګه د ایران پر احتمالي اقداماتو ټینګار کړی او ویلي چې هېواد یې په بې‌خبري کې نه دی.

نتنیاهو خبرداری ورکړی چې هر څوک چې د اسراییل پر خاوره برید وکړي، د نه زغملو وړ پایلو سره به مخ شي.

هغه زیاته کړې چې اسراییل د سیمې د ټولو بدلونونو څارنه په دقیق ډول کوي او هره سناریو یې په دقت او ژور تحلیل ارزولې ده.

نوموړي ټینګار کړی چې اسراییل به هېڅ ډول ګواښ بې‌ځوابه نه پرېږدي او د هر برید پر وړاندې به بې له ځنډه او کلک غبرګون وښيي.

نتنیاهو همداراز ویلي چې اسراییل د نړیوالې ټولنې له ټولو اړخونو سره اړیکې ساتي؛ خو د خپلې خاورې د دفاع لپاره هېڅ ډول خطر ته سترګې نه پټوي.

په روسیه کې د طالبانو حکومت سفیر ګل حسن حسن ویلي چې کابل لېواله دی له مسکو سره خپلې اقتصادي او سوداګریزې اړیکې پراخې کړي او د اړتیا وړ انرژي له روسیې څخه ترلاسه کړي.

نوموړي د روسیې له دولتي ټاس خبري اژانس سره په مرکه کې څرګنده کړې چې افغانستان د تېلو او ګازو د پېر لپاره چمتو دی؛ خو دا به هغه وخت عملي شي چې پر ځینو محدودیتونو، په ځانګړي ډول پر بانکي بندیزونو، نرمښت راوستل شي.

د سفیر په وینا، د بندیزونو د لرې کېدو په صورت کې افغانستان کولای شي له روسیې څخه نه یوازې تېل او ګاز، بلکې درمل، صنعتي وسایل، غله‌جات، غوړي او نور اړین توکي هم وارد کړي.

حسن همداراز ویلي چې افغانستان د صادراتو په برخه کې روسیې ته د وچو او تازه مېوو، سبزیجاتو، طبي بوټو، افغاني غالیو او کاني موادو د لېږد وړتیا لري.

سفیر زیاته کړې چې د اقتصادي اړیکو د پیاوړتیا په موخه هڅې روانې دي، څو په نږدې راتلونکي کې په مسکو کې د افغاني تولیداتو او محصولاتو یو ځانګړی نندارتون هم جوړ شي، تر څو روسي بازار ته د افغان توکو د ورپېژندلو زمینه برابره شي.

د افغان سولې لپاره د امریکا پخواني ځانګړي استازي زلمي خلیلزاد ویلي، په بلوچستان کې روان وضعیت خواشینوونکی او د جدي اندېښنې وړ دی؛ هلته د بلوڅ وسله‌والو بریدونه او د پاکستاني امنیتي ځواکونو عملیات په یو وخت کې دوام لري.

خلیلزاد په خپل اېکس کې لیکلي چې خیبرپښتونخوا هم له سخت کړکېچ سره مخ ده او د پاکستان تر ټولو محبوب سیاسي مشر، پخوانی لومړی وزیر عمران خان لا هم د جعلي تورونو پر بنسټ په زندان کې او په یوازې خونه کې ساتل کېږي.

نوموړي د پاکستان د واکمنو بنسټونو پر چلند نیوکه کړې او ویلي یې دي چې دغه بنسټونه ډېر سخت‌دریځه او سرسخت دي او له بهر څخه داسې ښکاري چې خپله یې ځان یو بن‌بست ته رسولی دی.

د هغه په وینا، لکه څنګه چې متل دی: «که په کنده کې ولوېدې، کیندل بند کړه.»

خلیلزاد زیاته کړې چې د پاکستان بنسټونه به هغه وخت ګټه وکړي که د بېلابېلو څانګو تکړه پاکستاني شنونکو ته اجازه ورکړي څو د هېواد داخلي ناورینونه په بې‌طرفه ډول وڅېړي او د سیاسي لارو په ګډون عملي حل‌لارې وړاندیز کړي.

هغه پوښتنه کړې چې ایا د پاکستان واکمن بنسټونه به دومره زړورتیا وښيي او دا ګام به واخلي؟ او په پای کې یې ویلي: «د پاکستان د ګټې لپاره، زه هیله لرم چې همداسې وشي.»

د ملګرو ملتونو امنیت شورا په خپل وروستي راپور کې اعلان کړی چې د روانې فبرورۍ په میاشت کې به د افغانستان د ۱۹۸۸ بندیزونو کمېټې سره د همکارې څار ډلې د ماموریت د تمدید په اړه د پرېکړې مسوده رایې ته وړاندې شي.

د یادې څار ډلې اوسنی ماموریت د فبرورۍ پر ۱۷مه پای ته رسېږي او ټاکل شوې ده چې غړي هېوادونه د دې د دوام یا بدلون په اړه خپل نظر ورکړي.

د ۱۹۸۸ بندیزونو کمېټه هغه اشخاص او جوړښتونه تر څار لاندې لري چې د طالبانو حکومت سره تړاو لري، او پر هغوی د شتمنیو کنګل، د سفر محدودیتونه او د وسلو د لېږد بندیزونه عملي کوي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ اعلان کړی چې واشنګټن د هند پر وارداتي توکو لګېدونکې تعرفه له ۵۰ سلنې څخه ۱۸ سلنې ته راکمه کړې ده.

د هغه په وینا، دا پرېکړه د هند له لوري له روسیې څخه د تېلو د وارداتو د بندولو په بدل کې شوې ده.

ټرمپ دا څرګندونې وروسته له هغه وکړې چې د هند له لومړي وزیر نرندرا مودي سره یې ټلیفوني خبرې وکړې.

نوموړي ویلي، مودي ورسره ژمنه کړې چې هند به له امریکا څخه د انرژۍ واردات د پام وړ زیات کړي او د نفتو او ډبرو سکرو د پېر کچه به تر ۵۰۰ میلیارده ډالرو پورې ورسوي.

د امریکا ولسمشر زیاته کړې چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د نوې هوکړې له مخې، هند به د امریکا پر توکو ټولې تعرفې صفر ته راکمې کړي، څو دوه اړخیزه سوداګري لا پراخه شي.

د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زلنسکي ویلي، ټوله نړۍ د ایران د رژیم د کړنو شاهده ده او دا رژیم په پراخه کچه د جګړې او تاوتریخوالي د پراخولو لپاره خپلې مالي سرچینې کاروي.

زلنسکي پر خپله ایکس پاڼه د یو فارسي متن په خپرولو لیکلي، اوکراین به هېڅکله هغه زرګونه «شاهد» ډرونونه هېر نه کړي چې د ایران له لوري چمتو شوي او د اوکرایني ښارونو او ملکي وګړو پر وړاندې کارول شوي دي.

نوموړي همدارنګه ویلي، چې اروپايي ټولنه د سپاه پاسداران د ترهګریز سازمان په توګه د پېژندلو پر لور روانه ده، او دا بهیر حقوقي پړاو ته داخل شوی دی.

زلنسکي ټینګار وکړ چې اوکراین لا دمخه سپاه پاسداران ترهګریز اعلان کړی او د هغه په وینا: «د نړۍ ټول ترهګر د یو شان سزا وړ دي او هېڅ یو یې باید بریالی نه شي.»

رویټرز د ایران د شپږو اوسنیو او پخوانیو چارواکو له قوله راپور ورکړی چې د ایران چارواکي اندېښمن دي، که امریکا احتمالي پوځي برید وکړي، ښايي د هغوی پر واک کنټرول کمزوری شي او قهرېدلي خلک یو ځل بیا کوڅو ته راووځي.

د راپور له مخې، په لوړو کچو غونډو کې چارواکو علي خامنه‌ای ته ویلي چې عامه غوسه داسې مرحلې ته رسېدلې چې ویره نور د خلکو د مهارولو وسیله نه ده، او ډېر ایرانیان چمتو دي چې یو ځل بیا د امنیتي ځواکونو پر وړاندې ودریږي.

همدارنګه خبرداری ورکړل شوی چې بهرنی فشار، لکه د امریکا محدود برید، کولی شي خلک لا ډېر وهڅوي او سیاسي جوړښت ته نه جبرانېدونکی زیان ورسوي.

یو ایراني چارواکي رویټرز ته ویلي:
«که برید د خلکو له اعتراضونو سره یوځای شي، ښايي د نظام د ړنګېدو لامل شي. دا د لوړپوړو چارواکو تر ټولو ستره اندېښنه ده، او زموږ دښمنان همدا غواړي.»

اکسیوس د دوو باخبرو سرچینو له قوله راپور ورکړی چې د سپینې ماڼۍ ځانګړی استازی سټیو وېتکاف او د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي ټاکل شوې ده د جمعې په ورځ په استانبول کې سره وګوري، څو د اټومي تړون د ممکنه هوکړې د ترلاسه کولو پر لارو چارو خبرې وکړي.

اکسیوس ټینګار کړی چې د دې لیدنې پلان د ترکیې، مصر او قطر د ډیپلوماتیکو هڅو پایله ده.

دا به د تېر کال د جون له ناکامو خبرو او ۱۲ ورځنۍ جګړې وروسته د امریکايي او ایراني چارواکو ترمنځ لومړۍ مخامخ ناسته وي.

یوې بلې سرچینې اکسیوس ته ویلي چې د جمعې د غونډې ترسره کېدل تر ټولو ښه سناریو ګڼل کېږي؛ خو تر هغه چې ناسته عملي نه شي، هېڅ څه هم قطعي نه دي.