د ملي دفاع وزارت پخواني مرستیال تمیم عاصي ویلي، چې د افغان ښځو د حقونو برحقه داعیه د ځینو کړیو او اشخاصو له لوري د سیاسي موخو او شخصي ګټو لپاره کارول کېږي.

هغه دا کار د ښځو پر حقونو «لویه جفا» بللې او ټینګار یې کړی، چې د دې داعیې استخباراتي کول د اوسنیو حاکمانو له سیاستونو هم زیاته زیانمنه پایله لري.

عاصي ادعا کړې، چې ځینې «معلوم‌الحال» افراد او حلقې د بهرنیو استخباراتي ادارو، په ځانګړي ډول د ISI او نورو شبکو سره اړیکې لري او د ښځو د حقونو تر نامه لاندې د پیسو او موقف د ترلاسه کولو هڅې کوي.

نوموړي زیاته کړې، چې له ځینو کسانو سره د پاکستان او یو شمېر اروپایي پلازمېنو او اسرائیل په ګډون په نورو هېوادونو کې د شکمنو ناستو او اړیکو په اړه معلومات لري، چې د هغوی «استخباراتي ماهیت» څرګندوي.

هغه له اصلي فعالانو وغوښتل، چې خپل صفونه له هغو کسانو جلا کړي چې د ده په وینا د «نفوذي او استخباراتي کړیو» برخه دي.

عاصي ټینګار کړی چې د افغان ښځو د حقونو لپاره مبارزه د هر افغان ګډ مسوولیت دی، خو د هغه په خبره، د مشکوکو کړیو پر وړاندې چوپتیا «خیانت» ګڼل کېږي او باید د رښتینو او مشکوکو فعالانو ترمنځ کرښه روښانه شي.

د پاکستان د لومړي وزیر مرستیال او د بهرنیو چارو وزیر محمد اسحاق دار ویلي چې ایران د پاکستان تر بیرغ لاندې شاوخوا شل بېړیو ته اجازه ورکړې چې د هرمز تنګي له لارې تېرې شي.

هغه ویلي چې هره ورځ به د پاکستان دوه بېړۍ له دغه تنګي څخه تېرېږي.

اسحاق دار دا اقدام د سولې او ثبات لپاره مثبت ګام بللی او ویلي یې دي چې دا به په سیمه کې د کړکېچ د کمېدو سره مرسته وکړي.

دا اعلان په داسې حال کې شوی چې د امریکا او اسراییل له ایران سره د جګړې له پیل وروسته د هرمز تنګي له لارې د بېړیو تګ راتګ کم شوی دی.

د رویټرز د راپور له مخې، په ایران کې د جګړې له پیل راهیسې د وژل شویو شمېر په بې‌ساري ډول لوړ شوی او جګړه اوس پنځمې اوونۍ ته داخله شوې ده.

راپورونه ښيي چې د تهران په ګډون پر ګڼو ښارونو دوامداره بمبارۍ د ملکي وګړو ژوند له سخت ګواښ سره مخ کړی دی.

د ایران هرانا (د بشري حقونو د فعالانو خبري اژانس) د معلوماتو له مخې، تر اوسه لږ تر لږه ۳۴۶۱ کسان وژل شوي، چې له دې ډلې ۱۵۵۱ تنه ملکي وګړي دي.

د یادې ادارې په وینا، په قربانیانو کې لږ تر لږه ۲۳۶ ماشومان هم شامل دي.

دا شمېرې د میداني راپورونو، سیمه‌ییزو سرچینو او روغتیايي بنسټونو له معلوماتو راټولې شوې دي، ځکه چې د معلوماتو خپرېدل تر سختو محدودیتونو لاندې دي.

بلخوا، د سره صلیب او سره میاشت نړیوال فدراسیون اعلان کړی چې په ایران کې د وژل شویو شمېر لږ تر لږه ۱۹۰۰ کسانو ته رسېږي او شاوخوا ۲۰ زره نور ټپیان شوي دي.

په ورته وخت کې، په اسرائیل کې د ایران د غچ اخیستونکو بریدونو له امله د بیړنیو خدماتو ادارې د معلوماتو له مخې ۱۹ ملکي وګړي وژل شوي دي.

د امریکا د فلادلفیا په ګډون د نړۍ په بېلابېلو ښارونو کې په سلګونو زرو کسانو د ډونالډ ټرمپ د ادارې د سیاستونو پر وړاندې پراخ لاریونونه کړي دي.

دا لاریونونه د «No Kings» تر شعار لاندې ترسره شوي او تنظیموونکو ویلي چې د امریکا په ټولو ۵۰ ایالتونو کې له ۳ زرو څخه ډېر بېلابېل لاریونونه ثبت شوي وو.

دوی وایي چې په دغو لاریونونو کې په ملي او نړیواله کچه میلیونونه کسانو برخه اخیستې وه.

لاریون کوونکو د ټرمپ د ادارې پر هغو پرېکړو اعتراض کړی چې دوی یې استبدادي او دیموکراسۍ ته ګواښ بولي، او ټینګار کړی چې په دیموکراسۍ کې پاچاهانو ته ځای نشته.

‏د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقايي ویلي چې امریکا او اسراییل د ایران پر ضد روانه جګړه کې د دغه هېواد علمي بنسټونه او کلتوري میراثونه په قصدي ډول په نښه کړي دي.

نوموړي ویلي چې د تېرو شاوخوا ۳۰ ورځو جګړې اصلي هدف د ایران د علمي زېرمو له منځه وړل دي، نه د اټومي پروګرام مخنیوی.

دغه څرګندونې په داسې حال کې شوې چې جګړه اوس دوهمې میاشتې ته داخلېږي او په تهران کې د تازه چاودنو راپورونه هم ورکړل شوي دي.

بقايي ویلي چې په اصفهان کې د ټکنالوژۍ پوهنتون او په تهران کې د ساینس او ټکنالوژۍ پوهنتون د هغو علمي مرکزونو له جملې څخه دي چې د بریدونو هدف ګرځول شوي دي.

هغه زیاته کړې چې د اټومي پروګرام او بېړني ګواښ په نوم خبرې یوازې د جګړې لپاره پلمې دي.

د روسیې د پارلمان (دوما) یوه غړي میخاییل ماتویف د افغان کارګرو د ګومارنې له احتمالي طرحې سره مخالفت کړی او دا یې لویه تېروتنه بللې ده.

نوموړي چې د روسیې د دوما د سیمه‌ییز سیاست د کمېټې مرستیال هم دی، له یوې رسنۍ سره په خبرو کې ویلي چې له افغانستان څخه د کارګرو جذب کول به د روسیې لپاره ستونزې رامنځته کړي او دا به د هېواد د ملي امنیت لپاره ګواښ وي.

میخاییل ماتویف ادعا کړې چې افغان کډوال امنیتي خطرونه رامنځته کولای شي او زیاته کړې یې ده چې د دوی داخلېدل باید په جدي ډول وڅېړل شي.

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې تر دې وړاندې د افغانستان په چارو کې د روسیې د ولسمشر ځانګړي استازي ضمیر کابلوف ویلي وو، مسکو د کارګر ځواک د کمښت د جبران لپاره د طالبانو له حکومت سره د افغان کارګرو د جذب پر موضوع خبرې کوي.

واشنګټن پوسټ ورځپاڼې د امریکایي چارواکو په حواله راپور ورکړی چې پنټاګون په ایران کې د څو اوونیو احتمالي ځمکنیو عملیاتو لپاره چمتووالی پیل کړی دی.

د راپور له مخې، د همدې موخې لپاره زرګونه امریکايي ځمکني او سمندري ځواکونه منځني ختیځ ته لېږل کېږي او پوځ هڅه کوي چې د هر ډول وضعیت لپاره مخکې له مخکې پلان ولري.

د سپینې ماڼۍ یوه ویاند ویلي، د پوځ دا چمتووالی د دې معنا نه لري چې ډونالډ ټرمپ دې حتمي پرېکړه کړې وي چې پر ایران ځمکني عملیات ترسره کړي.

دا په داسې حال کې ده چې ټاکل شوې نن (یکشنبه) د پاکستان، ترکیې، سعودي عربستان او مصر د بهرنیو چارو وزیران په اسلام‌اباد کې د منځني ختیځ د روانو ترینګلتیاوو د کمولو په هدف دوه ورځنۍ غونډه پیل کړي.

په کونړ کې د طالبانو حکومت د امنیې قوماندانۍ ویاند فرید دهقان ویلي، د پاکستان له لوري د جمعې ورځې تر پایه د دغه ولایت پر بېلابېلو سیمو سلګونه توغندیز بریدونه شوي دي.

نوموړي ویلي، د دغو بریدونو شمېر نږدې ۵۰۰ ته رسېږي او تر ډېره د کونړ د مرکز اسعداباد ترڅنګ د ناړۍ، شلتن، منورې او سرکاڼو ولسوالیو کې ترسره شوي دي.

د ده په وینا، په دغو بریدونو کې ملکي وګړو ته ځاني او مالي زیانونه اوښتي، د خلکو کورونه او شتمنۍ زیانمنې شوې او یو شمېر کورنۍ د دوامداره بریدونو له امله اړې شوې چې خپلې مېنې پرېږدي.

هغه زیاته کړې چې یوازې تر جمعې ورځې پورې د پاکستان له لوري ۴۷۸ توغندي پر بېلابېلو سیمو ویشتل شوي او دا بریدونه لا هم د سیمې د خلکو لپاره د اندېښنې وړ دي.

د طالبانو حکومت د بهرنیو چارو وزیر امير خان متقي د متحده عربي اماراتو د لومړي وزیر له مرستیال او د بهرنیو چارو له وزیر عبدالله بن زايد آل نهيان سره ټلیفوني خبرې کړې دي.

د بهرنیو چارو وزارت په خبرپاڼه کې ویل شوي چې په دې ټیلیفوني تماس کې د دواړو هېوادونو ترمنځ اړیکو، د افغانستان او امریکا ترمنځ موضوعاتو، سیمه‌ییز وضعیت او د افغانستان او پاکستان ترمنځ د وروستي کړکېچ په اړه خبرې شوې دي.

د خبرپاڼې له مخې، امیر خان متقي د امریکايي اسیر د خوشې کېدو په برخه کې د متحده عربي اماراتو له منځګړتوب مننه کړې او ټینګار یې کړی چې پاتې ستونزې باید د خبرو او تفاهم له لارې حل شي.

هغه د سیمې د روان وضعیت په اړه هم اندېښنه څرګنده کړې او ویلي یې دي چې افغانستان غواړي له پاکستان سره اختلافونه د خبرو له لارې حل کړي.

بلخوا، عبدالله بن زايد آل نهیان د افغانستان او امریکا اړیکې مهمې بللې او ویلي یې دي چې متحده عربي امارات به په دې برخه کې خپل مثبت رول ته دوام ورکړي.

هغه همداراز ټینګار کړی چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ تاوتریخوالی د هېڅ لوري په ګټه نه دی او په اماراتو کې د افغانانو د خوندیتوب ډاډ یې ورکړی دی.

د پخواني ولسمشر حامد کرزي د دفتر رییس کریم خرم ویلي چې د افغانستان ملي ګټې د افرادو له سیاسي اختلافونو ډېرې مهمې دي او حکومت باید د پاکستان د وروستۍ بمبارۍ په اړه په نړیواله کچه اقدام وکړي.

کریم خرم ویلي، څو ورځې مخکې د پاکستان د پوځ په بمبارۍ کې سلګونه بې‌ګناه افغانان ووژل شول، د افغانستان حاکمیت نقض شو او د هېواد پر خاوره ښکاره تېری وشو.

هغه ټینګار کړی چې د افغانستان دولت باید په نړیوالو ادارو، په ځانګړي ډول ملګرو ملتونو کې، د نړیوالو قوانینو له مخې د خپل حق د اعادې لپاره رسمي دعوه ثبت کړي.

نوموړي زیاته کړې چې که څه هم ملګري ملتونه اوسنی حکومت په رسمیت نه پېژني، خو د افغانستان دولت لا هم د نړیوالو ادارو له خوا د یوه هېواد په توګه په رسمیت پېژندل شوی دی، نو ځکه باید د افغانستان استازی په ملګرو ملتونو کې د همدې موضوع د مطرح کولو لپاره وکارول شي.

کریم خرم دا هم ویلي چې د طالبانو حکومت د بهرنیو چارو وزارت باید د نړیوالو حقوقدانانو مرسته هم راجلب کړي، تر څو د هېواد او ملت د حقونو دفاع وشي او دا موضوع په نړیواله کچه تعقیب شي.