لیکوال: عاطف مشعل

اسرایلو په ډیر مهارت سره امریکا د غربي اسیا (منځني ختیځ) بحران ته ټیل وهله، اوس کوشش کوي چې د خلیج عربي هیوادونه هم دې خونړي جنګ کې ښکیل کړي. د خلیج عرب مشرانو ته پکار دی چې د اسرایلو دې دام کې ګیر نشي، دې جنګ کې داخلیدل ستراتیژیکه او نه جبرانیدونکې  اشتباه ده.

اسرایلو لپاره ایران سره د جګړې اصلي اهداف تنها د هغوی د اتومي او نظامي تاسیساتو له منځه وړل او یا د نظام تغیرول ندي ، بلکه ددې عربي هیوادونو د سیاسی او امنیتي وضعیت بحراني کول او بیا ورکې نظامي مداخله کول دي. اسرایل پوهیږي چې د امریکا یوقطبي قدرت نور د زوال په حال کې دی او دوی به همدې فرصت نه استفاده وکړي او  د امریکا نظامي توان به د لوی اسرایل د جوړولو لپاره وکاروي.

جګړه شاید د سیمې نورو برخو حتی جنوبي اسیا ته هم پراخه شي، او بې مخینې ورانونکي حالت ته ننوځي. ایران تر دې دمه د جګړې میدان کې برلاسی ښکاري او لیدل کیږي چې د اوږدې جګړې لپاره یې تابیا نیولې ده. چین، روسیه، شمالي کوریا او ځینې نور هیوادونه د ایران ماتې نشي تحمل کولای او تر خپله وسه به کوشش وکړي چې د ایران ترشا ودریږي.
امریکا په سخت امتحان کې ګیر ښکاري، یا خو به عملا خپله ماتې مني او جګړه به دروي چې دا رسما د نوي نړیوال سیاسي نظم د منلو په معنی دی او یا به بیا هم د اسرایلو تر تاثیر لاندې راځي او زور نه به کار اخلي.
په اوسني حالت کې دوهم انتخاب ډیر عملي ښکاري ځکه د امریکا متحده ایالاتو اوسنی مشرتابه د اسرایلو دام کې ګیر دی او فکر نه کیږي چې د امریکا د ګټو په اساس دې تصامیم ونیول شي.  په دې صورت کې به ایران، سیمه او نړی په خپل ځوابي برید حیرانه کړي. ایران شاید داسې اسلحې نندارې ته کیږدي چې موجوده محاسبې غلطې وښیي. د هرې محاسباتي اشتباه نتیجه په غربي اسیا کې د ملحمة العظمی پیښیدل دي. د امریکا لپاره ددې جګړې ګټل اسان ندي، شاید له ټولې غربي اسیا وتلو ته مجبور شي.

پاکستان هم د امریکا په څیر د ګړنګ په غاړه ولاړ دی.  دوی ډیر کوشش وکړ چې سیمه کې د امریکا-اسرایلو  نوې پروژې عملي کړي—په افغانستان یرغل، بلوچستان کې امریکایي څارګرې اډې  ته ځای ورکول او په پاکستان کې دننه د اسلامي فکر لارویانو خلاف عملیات،  ټول ددې پروژې برخې دي. خو اوس ښکاري چې امریکا سره دریدل ورته له خپل ولس او ټولې سیمې سر د ټکر په معنی ثابت شو. لکه څنګه چې امریکا د ایران خلاف اقدام کې محاسباتي اشتباه سره مخ شوې، همداسې پاکستان د افغانستان خلاف اقداماتو کې محاسباتي اشتباه سره مخ شوی دی. که پاکستان هر څومره تاوتریخوالی زیاتوي همدومره دا بحران ورته اوږدیږي او جنوبي اسیا به د یوه اوږد جنګ میدان وګرځي چیرې به چې پاکستانی پوځي رژیم هم خپل ولس او هم د ټول ګاونډ سره په جنګ کې ښکیل وي. متعارف نظامي ځواک دداخلي جنګ ځواب نشي ویلی.
په داسې حال کې چې نړیوال نظم عملا د بدلیدو په درشل کې دی او لیبرال هیجوموني یا د غرب ابر قدرتي چې پاکستان یې تولید وو، د زوال په حال کې ده، پاکستانی رژیم نشي کولی خپلې ټولې غوښتنې په خپل ولس، ګاونډیو او سیمې تحمیل کړي. پاکستان باید حالاتو ته په لیدو خپلې پالیسۍ له سره و ارزوي کنه هره محاسباتي اشتباه شاید د دوی د توان نه په ډیر لوړ قیمت ورته تمامه شي.
رب دې پر افغان ولس او مسلمان امت ورحمیږي

یادونه: حماسه میډیا د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د ټولو سیاستوالو ، لیکوالو او نظر خاوندانو لیکنو او نظریاتو ته درناوی لري، دا لیکنه د حماسه میډیا نظر نه څرګندوي بلکې د لیکوال نظر دی او مونږ  یې کټ مټ دلته خپروو.

د قطر د بهرنیو چارو وزارت ویاند ویلي چې د ایران وروستي بریدونه یوازې پر پوځي تاسیساتو محدود نه دي، بلکې د هېواد ټوله خاوره په بر کې نیسي او بې‌ځوابه به پاتې نه شي.

نوموړي ټینګار کړی چې قطر ثابته کړې داسې هېواد نه دی چې ګواښ پرې وشي او دوحه په بشپړه توګه ځواب ویلو ته چمتو ده.

هغه زیاته کړې چې دوحې د دغو بریدونو په اړه هېڅ ډول مخکینی خبر نه درلود او دا مهال له تهران سره هېڅ اړیکه نه لري.

د قطر د بهرنیو چارو وزارت ویاند همدارنګه ویلي چې د هېواد د توغندیو د شنډولو زېرمې نه دي خلاصې شوې او قطر د روان ګواښ پر وړاندې د مقابلې لپاره «کافي» دفاعي توغندي لري.

ایران انټرنیشنال ته د ایران دننه له باخبره سرچینو رسېدلو ځانګړو معلوماتو کې ویل شوي چې د ایران پخوانی ولسمشر محمود احمدي نژاد ژوندی دی او له یوه برید څخه روغ وتلی.

یادې ایرانۍ رسنۍ ویلي، چې نوموړی دا مهال په یوه خوندي ځای کې ساتل کېږي.

تر دې وړاندې ځینو نړیوالو او ایراني رسنیو د هغه د وژل کېدو په اړه راپورونه خپاره کړي وو؛ خو تازه معلومات دغه ادعاوې ردوي.

تر اوسه د ایران رسمي چارواکو په دې اړه څرګند غبرګون نه دی ښودلی.

د خوست ولايت په ځاځي ميدان او عليشېرو ولسواليو کې د پاکستاني پوځ له لوري د ملکي خلکو پر کورونو درنې مرمۍ لګېدلې دي، چې له امله يې څلور تنه ملکي وګړي، د يوې مېرمنې او يوې ماشومې په ګډون، وژل شوي او ۱۶ نور ټپيان دي.

د طالبانو حکومت د خوست ولایت مقام ویاند مستغفر ګربز په وينا، بريدونه د استوګنيزو کورونو پر سيمو ترسره شوي چې له امله يې لسګونه کورونه ويجاړ شوي او ګڼ شمېر څاروي هم له منځه تللي دي.

ګربز ویلي، چې دغه بريدونه نه يوازې د ملکي وګړو ځاني تلفات لري، بلکې خلکو ته يې مالي زيانونه هم اړولي دي.

لانګ‌وار ژورنال په یوه تحلیلي راپور کې خبرداری ورکړی چې که د امریکا، ایران او اسراییل ترمنځ روانه جګړه تر راتلونکې اونۍ هم وغځېږي، نو ښايي له کنټروله ووځي او په یوې اوږدې او خونړۍ سیمه‌ییزې جګړې بدله شي.

راپور کې ویل شوي چې امریکا او اسراییل باید د سختو پوځي ګوزارونو او لوړو تلفاتو لپاره چمتو واوسي، ځکه جګړه د چټک پراخېدو پړاو ته داخل شوې ده.

ژورنال دا هم لیکلي چې د ډونالډ ټرمپ او بنیامین نتنیاهو پخوانۍ ارزونې سمې نه وې او اوس دا اندېښنه زیاته شوې چې دواړه هېوادونه به په یوې خطرناکې او اوږدمهالې جګړې کې ښکېل شي.

د راپور په وینا، دا جګړه ورو ورو د دواړو هېوادونو د بقا جګړې بڼه خپلوي او د وتلو لاره ترې اسانه نه ښکاري.

د بلوچ ازادي غوښتونکو غورځنګ په یوه اوږده اعلامیه کې ویلي چې د ۲۰۲۶م کال د جنورۍ له وروستیو څخه د فبرورۍ تر لومړیو پورې نیول شوي اووه پاکستاني امنیتي سرتېري یې اعدام کړي دي.

د دغه ډلې ویاند جنید بلوچ په یوه اعلامیه کې چې د برېښنالیک له لارې خپره شوې، ویلي چې دوی ټول امنیتي سرتېري اعدام کړي دي.

د بلوچ په برېښنالیک کې د یرغمل نیول شویو کسانو د ژوندي پاتې کېدو هېڅ ثبوت نه دی وړاندې شوی او نه هم د وژل کېدو رسمي ادعا مستند شوې ده.

تر اوسه د یادې پېښې په اړه د پاکستان د حکومت رسمي غبرګون نه دی خپور شوی.

د طالبانو حکومت مرستیال ویاند حمدالله فطرت ویلي چې لا تر اوسه د «اسلامي امارت» له لوري د پاکستان د سفارت د تړلو وخت نه دی را رسېدلی او هڅه کېږي روانه شخړه د ډیپلوماټیکو لارو حل شي.

نوموړي په کابل کې د خبري ناستې پر مهال ویلي چې که اړتیا پېښه شي، د سفارت د تړلو انتخاب هم د غور لاندې نیول کېدای شي.

فطرت د پاکستان د بمبارۍ له امله ملکي وګړو ته د اوښتې مرګ‌ژوبلې راپورونه تایید کړي او زیاته کړې یې ده چې دغه اندېښنې له نړیوالو سازمانونو سره شریکې شوې دي.

هغه ټینګار کړی چې پر افغانستان تېری او د ملکي وګړو په نښه کول د بشري حقونو خلاف عمل دی او له نړیوالو بنسټونو یې غوښتي چې د پاکستان پوځي بریدونه وغندي او د مخنیوي لپاره له افغان ولس سره ودریږي.

نوموړي ویلي چې افغان امنیتي او دفاعي ځواکونه د مشروع دفاع حق لري او تر هغو به مقاومت دوام وکړي څو چې یاد تېری پای ته نه وي رسېدلی.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر سید عباس عراقچي ویلي چې د ایران له لوري هېڅکله هم کوم ګواښ موجود نه و، او ادعا یې کړې چې امریکا د اسرائیلو په استازیتوب اوسنۍ جګړې ته داخله شوې ده.

نوموړي هغه کسان، چې د ده په خبره اسرائیلو ته لومړیتوب ورکوي، د امریکايي او ایراني وګړو د وژل کېدو مسوول دي.

عراقچي ویلي: «د امریکا خلک د ښه وضعیت مستحق دي او باید خپل هېواد بېرته ترلاسه کړي.»

فایننشل ټایمز په یوه تفصیلي راپور کې ادعا کړې چې اسراییلو د څو کلونو په اوږدو کې د تهران د ترافیکي کمرونو پراخ هک، مخابراتي شبکو ته د نفوذ او د بشري سرچینو له کارولو وروسته، د ایران د رهبرۍ اړوند پر یوه مهم دفتر د هوايي برید لپاره زمینه برابره کړې وه چې بالاخره علي خامنه‌یي پکې ووژل شو.

د راپور له مخې، د تهران نږدې ټولې ترافیکي کمرې د اوږدې مودې لپاره هک شوې وې او انځورونه یې په کوډ شوې بڼه تل‌ابیب ته لېږدول کېدل.

ویل کېږي دغه معلومات د بشري سرچینو او د اسراییلو د استخباراتي څانګې د ۸۲۰۰ واحد کوډ د شننو ترڅنګ د هغه څه په جوړولو کې کارول شوي چې استخباراتي چارواکي یې «د ژوند الګو» بولي؛ یعنې د استوګنې ځایونه، د تګ راتګ لارې او د امنیتي ټیمونو ورځنی مهالوېش.

راپور زیاتوي چې د پاستور سړک شاوخوا د مخابراتي برجونو ځینې برخې هم مختلې شوې وې، څو د احتمالي خبرداریو اړیکې د ساتونکو ټیم ته ونه رسېږي.

د ورځپاڼې په وینا، دا ټول اقدامات د څو کلونو د دوامداره استخباراتي کمپاین برخه وه.

موساد ته په اشارې سره، راپور وايي چې اسراییلو له څه باندې دوو لسیزو راهیسې پر ایران ځانګړی تمرکز درلود.

د پخوانۍ اسراییلي استخباراتي چارواکې سیما شاین له قوله ویل شوي چې دغه بهیر د ۲۰۰۰مې لسیزې له پیل سره سم، د هغه وخت د صدراعظم ارییل شارون په لارښوونه پیل شوی و.

په دغو هېوادونو کې ایران، متحده عربي امارات، سعودي عربستان، بحرین، کویټ، عراق، اردن، مصر، لبنان، عمان، قطر، سوریه او یمن شامل دي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت له خپلو وګړو غوښتي چې د وتلو لپاره له ملکي الوتنو استفاده وکړي.

دا اقدام وروسته له هغې شوی چې ایران د امریکا او اسرائیلو له ګډو بریدونو وروسته په منځني ختیځ کې د امریکا ځینې پوځي اډې په نښه کړې او د سیمې امنیتي وضعیت لا هم ترینګلی پاتې دی.

رویټرز راپور ورکړی چې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت له خپلو اتباعو غوښتنه کړې چې د امنیتي خطرونو له امله له لسو څخه زیاتو هېوادونو ووځي، چې پکې د اسراییل ځینې سیمې او د غزې تړانګه هم شامل دي.

په دغو هېوادونو کې ایران، متحده عربي امارات، سعودي عربستان، بحرین، کویټ، عراق، اردن، مصر، لبنان، عمان، قطر، سوریه او یمن شامل دي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت له خپلو وګړو غوښتي چې د وتلو لپاره له ملکي الوتنو استفاده وکړي.

دا اقدام وروسته له هغې شوی چې ایران د امریکا او اسرائیلو له ګډو بریدونو وروسته په منځني ختیځ کې د امریکا ځینې پوځي اډې په نښه کړې او د سیمې امنیتي وضعیت لا هم ترینګلی پاتې دی.