د افغانستان د بشري حقونو د کمېسیون پخوانۍ مشره سیما ثمر وايي، چې طالبانو په تېرو څلورو کلونو کې د ښځو، عامو خلکو او بشري حقونو په اړه هېڅ بدلون نه دی کړی.

نوموړې ویلي، چې افغانستان یوازینی هېواد دی چې له دین څخه په دې ډول استفاده کوي.

هغې د اګست ۱۵مه د هېواد د سقوط «توره شپه» یاده کړې او ویلي چې طالبانو د جمهوریت پر مهال هم د دوی تر واک لاندې سیمو کې د هلکانو ښوونځي تړلي وو او هېڅ پرمختګ نه و شوی.

ثمر زیاته کړې، چې د زده کړې او کار پر وړاندې د ښځو او نجونو بندیزونه، او پر ټولنه د «شریعت د پلي کېدو» په نوم نور محدودیتونه، د خلکو حقونه تر پښو لاندې کړي دي.

د یادونې ده چې څلور کاله وړاندې د اګسټ ۱۵مه د طالبانو حکومت واک ته ورسېد او د نجونو پر مخ یې د ښونځیو او پوهنتونونو دروازې وتړلې.

یوې باوري سرچینې حماسه میډیا ته ویلي، چې د طالبانو حکومت د شمشاد او ژوندون ټلویزیون د خپرونو پخوانی مسول او د افغان ژورنالیستانو د ټولنې مرستیال بشیر هاتف نیولی دی.

تردې مهاله د ښاغلي هاتف د نیولو لامل نه دی څرګند؛ خو طالب استخباراتو نوموړی تېر کال هم د څو ساعتونو نیولو وروسته بیرته خوشې کړی وو.

په قطر کې د طالبانو حکومت سفیر سهیل شاهین وايي چې د زمري ۲۴مه یوازې د نظامي بریا ورځ نه، بلکې د سیاسي بریا ورځ هم ده.

هغه د طالبانو تر واک لاندې ملي ټلویزیون سره په مرکه کې دغه ورځ د خپل تاریخ “زرین باب” بللی.

د یادونې ده چې د زمري ۲۴مه د طالبانو حکومت د واک ته رسېدو څلور کاله پوره کېږي؛ خو تر اوسه د روسیې پرته د نړۍ هېڅ هېواد په رسمیت نه دي پېژندلي.

دیني عالم رحمت الله اندړ د طالبانو حکومت د اطلاعاتو او کلتور وزیر ملا خیرالله خیرخواه هغه څرګندونو ته چې ویلي یې وو، دین ته اشغالګرو زیان رسولی لیکلي، چې دین ته اشغالګر زیان نه شي رسولای، بلکې هغه کسان زیان رسوي چې د دین په نوم خپلې ناسمې کړنې توجیه کوي.

اندړ ویلي:« دین ته د دین په جامه کې خلک زیان رسوي، لکه تاسې چې خپله هره نادوده په دین تبریه کوئ، عام ولس فکر کوي چې همدا دین دی.»

ښاغلي اندړ زیاته کړې، چې د نجونو پر تعلیم او د ښځو پر کار بندیز په اسلام کې نشته؛ خو د دین په نوم عملي شوی دی.

تر دې وړاندې ملا خیرالله خیرخوا ویلي وو، چې په افغانستان کې اشغالګرو دین، کتلور او ارزښتونو ته زیان رسولی وو.

د ایران د حکومت ویاندې فاطمه مهاجراني ویلي، د افغان کډوالو د ستنېدو په اړه تهران خپلو ملي ګټو ته لومړیتوب ورکوي او هڅه کوي دا بهیر د انساني کرامت په ساتلو ترسره کړي.

هغې په یوه خبري ناسته کې ویلي، چې ۷۵ سلنه افغان کډوال په خپله خوښه ستانه شوي او د کډوالۍ لپاره باید داسې پلان جوړ شي چې د ایران اقتصاد ته ګټه ورسوي.

مهاجراني هیله ښودلې چې افغانان او طالبان له ایران سره داسې تعامل وکړي چې د دواړو رضایت پکې وي.

دا په داسې حال کې ده چې په دې وروستیو کې افغان کډوالو سره ایراني چارواکي ناوړه چلند کوي، پیسې ترې اخلي او د معاشونو له ورکولو ډډه کېږي.

اروپايي ټولنې په یوه اعلامیه کې ویلي چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ او د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین ترمنځ د اوکراین د جګړې په اړه خبرې باید د اوکراین په ګډون ترسره شي.

له یادې ټولنې څخه په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې دایمي او عادلانه سولې لپاره باید د نړیوالو قوانینو، د اوکراین د خپلواکۍ، حاکمیت او ځمکنۍ بشپړتیا درناوی وشي.

په اعلامیه کې زیاته شوې چې د اوکراین د راتلونکي پرېکړه باید د دې هېواد د خلکو په لاس کې وي او معنادار مذاکرات یوازې د اوربند یا د جګړې د شدت د کمېدو په حالت کې ترسره کېدای شي.

اعلامیه کې راغلي، چې اروپايي مشران د اوکراین ملاتړ ته ژمن پاتې دي او د دې هېواد د اروپايي اتحادیې د غړیتوب هڅې به دوام ولري.

ټاکل شوې چې ټرمپ او پوتین راتلونکې جمعه په الاسکا کې وویني.

ټرمپ مخکې ویلي چې د سولې تړون کې به د اوکراین ځینې سیمې روسیې ته وسپارل شي، چې دا خبره د اوکراین د ولسمشر ولادیمیر زلنسکي له توند غبرګون سره مخ شوې.

د پاکستان پوځ وايي، د زمري له ۱۶مې تر ۱۹مې د افغانستان پولې ته څېرمه د ژوب ولسوالۍ په سنبازا سیمه کې یې د عملیاتو پر مهال ۵۰ وسله‌وال طالبان (ټي‌ټي‌پي) وژلي دي.

د پوځ په وینا، په دغو عملیاتو کې ۴۷ وسله‌وال د زمري په ۱۶مه تر ۱۸مې او درې نور د زمري په ۱۹مه وژل شوي دي.

پاکستان ټي‌ټي‌پي «خوارج» بولي او ادعا کوي چې دوی د هند په ملاتړ په افغانستان کې مېشت دي او له هغې خاورې یې پر ضد جګړه کوي، خو د طالبانو حکومت او هند دا تورونه ردوي.

د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د بندیزونو د څار ډلې تازه راپور وايي، ټي‌ټي‌پي نږدې ۶ زره جنګیالي په افغانستان کې لري او له افغان طالبانو پراخ ملاتړ ترلاسه کوي.

د اسراییلي رسنیو په وینا، د دې هېواد پوځ په وروستیو ورځو کې د ایران له احتمالي ناڅاپي برید سره د مقابلې لپاره ګډ پوځي تمرین پیل کړی دی.

د معاریو ورځپاڼې د راپور له مخې، په دغه تمرین کې د «تر ټولو بد ناڅاپي برید» سناریو شبیه‌سازي او د اردن له ختیځې پولو د دفاع نیمګړتیاوې وڅېړل شوې.

تمرین د پوځ د ستاد رییس ایال زامیر په مشرۍ ترسره شوی او پکې د یمن او لبنان له لوري د توغندیو بریدونه او د اردن له پولې وسله‌وال نفوذ شامل و.

اسراییلي پوځ وايي، د اردن له پولې د نفوذ د مخنیوي لپاره د اوري ځواک لوړول، د ځواکونو چټکه لېږد او د نوې قطعې جوړول ضروري دي.

د افغانستان لپاره د امریکا پخوانۍ مرستیالې سفیرې اني پفورزایمر ویلي، چې د واشنګټن مرستې له کابل سره بشپړې بندې شوې دي او باید د نړیوال بانک او ملګرو ملتونو له لارې دغه تشه ډکه شي.

هغې ټینګار کړی، که طالبان د خپلو وسله‌والو د تمویل او د شخصي زندانونو د ساتلو وس لري؛ نو د خلکو د خوراک او روغتیا لپاره بودیجه هم برابرولای شي.

پفورزایمر د ښځو له لوري ښځو ته د مرستو رسونې اهمیت یاد کړی او ویلي، د امریکا د کانګرس هڅې د افغانستان د بشري مرستو د دوام لپاره بې‌پایلې پاتې شوې دي.

د شمالي وزیریستان په میرانشاه تحصیل کې ناڅرګنده وسله والو د مفتي فضل الررحمن په نوم یو دیني عالم او د هغه زوی نور الرحمن په یو هدفي برید کې وژلي.

دیني عالم مفتي فضل الرحمن د پښتون ژغورنې غورځنګ یو ځایي فعال و چې وخت ناوخت به یې د دغې غورځنګ ملاتړ د منبر له سره کولو.

دغه عالم د PSTF «د ایالتي دیني عالمانو د کاري ځواک» د پولیو پر ضد د مبارزې غړی هم و.

تر اوسه د دغې برید مسولیت کومې ډلې په غاړه نه دی اخیستی.