د کابل ښار په زړه کې د «نجات څلي» د نړولو اقدام د یو شمېر سیاستوالو، فرهنګي فعالانو او ښاریانو توند غبرګونونه راپارولي دي.

دغه تاریخي څلی چې د حبیب الله کلکاني د واکمنۍ تر پای ته رسېدو وروسته د بریا او ژغورنې په یاد په ۱۹۶۱ کال کې جوړ شوی و، اوس د طالبانو حکومت د کابل ښاروالۍ له لوري د ښاري پراختیايي پروژو په نوم نړول کېږي.

د ولسي جرګې پخواني غړي کمال ناصر اصولي ویلي، دا څلی پخوا هم د کورنیو جګړو پر مهال د «متعصبو کړیو» له لوري ویجاړ شوی و او پر ځای یې د مقاومت څلی جوړ کړل شوی و.

د هغه په وینا، د طالبانو حکومت له لوري د دغه څلي دایمي نړول د «سقاوي دورې» د تایید په معنا دی.

نجات څلی د افغانستان له مهمو تاریخي نښو ګڼل کېده چې د کورنیو جګړو پر مهال سخت زیانمن شوی و، او د دې څلي د بیا رغونې لپاره کلونه هڅې وشوې چې بالاخره په ۲۰۱۷ کال کې بېرته ورغول شو.

بلخوا، د طالبانو حکومت تر ادارې لاندې د کابل ښاروالۍ وایي، د دغه څلي د نړولو پرېکړه د ښاري پراختیايي پلان له مخې شوې ده.

ښاروالۍ زیاتوي چې په یاده سیمه کې د هوايي پله او عمومي سړک د نقشې د عملي کېدو لپاره د څلي لرې کول اړین دي.

خو د کابل ګڼ اوسېدونکي او فرهنګي فعالان دا اقدام د افغانستان د تاریخي او ملي هویت پر ضد بولي.

دوی وایي، تاریخي اثار او ملي سمبولونه باید د سیاسي اختلافاتو او ښاري پروژو قرباني نه شي.

د روسیې دولتي ټاس خبري اژانس د سیمه‌ییزو او پوځي چارواکو له قوله راپور ورکړی چې د اوکراین له لوري د شاوخوا ۵۰۰ ډرونونو په وسیله په روسیه برید ترسره شوی چې لږ تر لږه یې درې کسان وژلي او ګڼ نور یې ټپیان کړي دي.

د راپور له مخې، دا برید چې د مسکو پر لور تر ټولو لویه ډروني حمله په نږدې یو کال کې بلل کېږي، د روسیې د پلازمېنې او شاوخوا سیمو امنیتي وضعیت سخت اغېزمن کړی دی.

د مسکو ښاروال سرګي سوبيانین ویلي چې په خیمکي سیمه کې د یو شخصي کور پر ودانۍ د ډرون د لګېدو له امله یوه ښځه وژل شوې او یو بل کس تر کنډوالو لاندې بند پاتې شوی دی.

همدارنګه په میتیشچي سیمه کې دوه سړي هغه مهال وژل شوي چې د یوه نیمه جوړېدونکي کور پر سر د ډرون د پاتې ټوټو د لوېدو له امله پرې مرګونی برید وشو.

د مسکو ښاروال په وینا، په ټول مسکو او شاوخوا سیمو کې لږ تر لږه ۱۲ کسان ټپیان شوي، چې ځینې یې د تیلو د تصفیې یوې فابریکې کارکوونکي دي.

له بلې خوا، د هند سفارت په روسیه کې تایید کړې چې د دې برید په پایله کې یو هندي وګړی وژل شوی او درې نور هندي اتباع ټپیان شوي دي.

د اوکراین د امنیتي خدماتو ادارې (SBU) بیا ویلي چې د دوی ځواکونو د مسکو په سیمه کې څو مهم اهداف په نښه کړي، چې پکې د تېلو دوه پمپ سټېشنونه، د تیلو تصفیه‌کوونکې فابریکه، او د “Angstrom” په نوم یو صنعتي مرکز شامل دی.

ویل شوي، دا هغه مرکز و چې د روسیې د پوځي، صنعتي سکتور لپاره کنډکټرونه تولیدوي.

دا برید په داسې حال کې ترسره کېږي چې څو ورځې وړاندې روسیې د اوکراین پر پلازمېنه کیف سخت هوايي بریدونه کړي وو، چې له امله یې لږ تر لږه ۲۵ کسان وژل شوي او لسګونه نور ټپیان شوي وو.

د الجزیرې د راپور له مخې، د ایران او امریکا ترمنځ غیر مستقیمې خبرې اترې د پاکستان په منځګړیتوب لا هم روانې دي.

د راپور له مخې، د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند ویلي چې تهران خپل وروستی مذاکراتي وړاندیز، چې ۱۴ مادې لري، د پاکستان له لارې مقابل لوري ته سپارلی دی.

راپور زیاته کړې، چې دا معلومات د ایران د مذاکراتي ټیم یوې نږدې سرچینې هم تایید کړې دي.

رویټرز خبري اژانس د باخبره سرچینو له قوله راپور ورکړی چې پاکستان د سعودي عربستان د ملاتړ لپاره ۸ زره پوځیان، د جنګي الوتکو یو سکواډرون او د هوايي دفاع سیستم دغه هېواد ته لېږدولي دي.

د راپور له مخې، دغه ځواکونه د پاکستان او سعودي عربستان ترمنځ د دفاعي تړون له مخې سعودي عربستان کې ځای پر ځای شوي او بشپړ عملیاتي چمتووالی لري.

د راپور له مخې، سرچینو ویلي، د دې پوځي اقدام هدف دا دی چې که پر سعودي عربستان بیا بریدونه وشي، نو پاکستان به د خپل متحد هېواد امنیتي ملاتړ وکړي.

دا په داسې حال کې ده چې، اسلام اباد د تهران او واشنګټن ترمنځ د منځګړیتوب رول هم لوبوي.

د خېبر پښتونخوا اعلی وزیر سهیل اپرېدي د پنجاب حکومت له لوري دې صوبې ته د غنمو او اوړو پر لېږد لګېدلی بندیز غندلی او ویلي یې دي چې دغه اقدام د اساسي قانون خلاف او له خېبر پښتونخوا سره «ظلم» دی.

نوموړي پېښور کې خبریالانو ته د خبرو پر مهال وویل، د پاکستان د اساسي قانون د ۱۵۱مې مادې له مخې هېڅ یوه صوبه نه شي کولی د خوراکي توکو پر لېږد بندیز ولګوي.

سهیل اپرېدي وویل، د پنجاب حکومت ته یې څو ځله د غنمو او اوړو د بندیز په تړاو لیکونه استولي، خو په خبره یې، سره له دې چې فدرالي حکومت هم له موضوع خبر دی، بیا هم د پنجاب حکومت مخه نه نیول کېږي.

هغه زیاته کړه: «د خېبر پښتونخوا خلک، سره له دې چې دغه صوبه برېښنا، ګاز او نورې سرچینې برابروي، بیا هم په لوړه بیه اوړه اخلي، چې دا ناوړه چلند دی.»

سهیل اپریدي د سي‌اېن‌جي (CNG) د ځنډولو پرېکړه هم وغندله او ویې ویل چې دا ډول اقدامات د خېبر پښتونخوا پر خلکو اضافي فشار زیاتوي.

د خیبر پښتونخوا د سویلي وزیرستان په واڼه ښار کې د یوې زورورې چاودنې له امله د احمدزي وزیر قبیلې مخور مشر ملک طارق وزیر وژل شوی او له هغه سره لږ تر لږه دوه نورو کسانو هم خپل ژوند له لاسه ورکړی دی.

د سیمې امنیتي سرچینو ویلي، پېښه د واڼه د رستم بازار په مزدحمې سیمې کې هغه مهال رامنځته شوه، کله چې د ملک طارق وزیر موټر له بازار څخه تېرېده.

د راپورونو له مخې، چاودېدونکي توکي مخکې له مخکې د یوه سوداګریز مرکز مخې ته ځای پر ځای شوي وو چې د موټر په رسېدو سره وچاودېدل.

په دې برید کې څلور کسان ټپیان شوي هم دي چې ځینې یې د درملنې لپاره روغتون ته لېږدول شوي دي.

د طالبانو حکومت د کلیو د بیارغونې او پراختیا وزارت وایي، د بدخشان ولایت د فیض‌اباد ښار له مرکز څخه د واخان دهلېز تر لارې د چین تر پولې غځېدونکی مهم سړک په چټکۍ سره د جوړېدو په حال کې دی.

د دغه وزارت په وینا، د ټولټال څه باندې ۱۲۱ کیلومتره اوږد دغه سړک د ۳۶۵ میلیونه افغانیو په لګښت په دوو بېلابېلو پړاوونو کې رغول کېږي.

یاد وزارت زیاته کړې، چې د لومړي پړاو کارونه، چې د واخان له بزهای ګنبد څخه د چین تر سرحدي نقطې پورې نږدې ۵۰ کیلومتره مسیر رانغاړي، بشپړ شوي او دغه برخه تر نړیوالې پولې رسېدلې ده.

همدارنګه د دویم پړاو کارونه، چې د بروغیل له سیمې تر بزهای ګنبد پورې شاوخوا ۷۱ کیلومتره اوږدوالی لري، د جغل‌اچونې په برخه کې نږدې درې‌څلورمه برخه مخته تللي او پاتې چارې یې روانې دي.

الجزیرې راپور ورکړی، چې امریکا ښايي په راتلونکو ۲۴ تر ۴۸ ساعتونو کې د ایران پر ضد خپل پوځي اقدامات بېرته پيل کړي.

د راپور له مخې، د دوحې د لوړو زده کړو انسټیټیوټ د رسنیو چارو استاد، محمد المصري الجزیرې ته ویلي، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د بېلابېلو سخت‌دریځو کړیو تر فشار لاندې دی، چې د اسرائیلو لومړی وزیر بنیامین نتنیاهو او د هغه د ادارې جګړه‌غوښتونکي چارواکي هم پکې شامل دي.

د هغه په وینا، ټرمپ تمه لرله چې ایران به ژر د امریکا غوښتنو ته غاړه کېږدي، خو تهران تر اوسه هغه ډول انعطاف نه دی ښودلی چې واشنګټن یې هیله لرله.

د راپور له مخې، المصري زیاته کړې، د چین له ولسمشر شي جین پینګ سره د ټرمپ وروستۍ لیدنې هم هغه پایله نه ده ورکړې چې سپینې ماڼۍ تمه لرله.

هغه خبرداری ورکړی، چې د ایران پر ضد جګړه د امریکا لپاره له سیاسي او اقتصادي پلوه په یوې سترې ستونزې بدله شوې، خو ټرمپ ښايي د “بریا اعلان” له نشتوالي امله د جګړې له درولو ډډه وکړي.

د طالبانو حکومت د عامې روغتیا وزارت اعلان کړی چې د پولیو ضد واکسین دویم فرعي ملي کمپاین یې د هېواد په ۲۰ ولایتونو کې پیل کړی دی.

د وزارت په وینا، دغه کمپاین به د هېواد د مرکزي، ختیځ، سوېل، لوېدیځ، سوېل ختیځ، شمال او شمال ختیځو حوزو په ۱۹۴ ولسوالیو کې تطبیق شي.

چارواکي وایي، د کمپاین پر مهال به شاوخوا ۸.۳ میلیونه هغه ماشومان چې عمرونه یې تر پنځو کلونو کم دي، د پولیو ضد واکسین ترلاسه کړي.

د طالبانو حکومت د عامې روغتیا وزیر مولوي نور جلال جلالي د کمپاین د پرانیستې پر مهال ویلي، وزارت یې له نړیوالو همکارو ادارو سره په ګډه هڅه کوي چې په افغانستان کې د پولیو ویروس د خپرېدو مخه ونیسي او ماشومان له دې ناروغۍ خوندي وساتي.

پولیو یا د ماشومانو ګوزڼ یوه ساري ناروغي ده چې تر ډېره کوچني ماشومان اغېزمنوي او افغانستان لا هم د هغو محدودو هېوادونو له ډلې شمېرل کېږي چې د دې ناروغۍ پېښې پکې ثبتېږي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) اعلان کړی چې ډنمارک د افغان اړمنو کورنیو د ملاتړ لپاره له پنځه میلیونه ډالرو زیاته مالي مرسته ځانګړې کړې ده.

د اوچا د معلوماتو له مخې، ډنمارک د افغانستان د بشري مرستو صندوق ته ۵.۴۹ میلیونه امريکايي ډالر ورکړي، څو د هېواد په بېلابېلو سیمو کې له زیانمنو او بې‌وزلو خلکو سره بېړنۍ مرستې وشي.

اوچا ویلي، دغه مالي ملاتړ به هغو کورنیو ته ورسېږي چې د اقتصادي ستونزو، وچکالۍ او وروستیو طبیعي پېښو له امله له سختو بشري ننګونو سره مخ دي.