د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقایي ویلي چې له امریکا سره د هر ډول مستقیمو خبرو راپورونه حقیقت نه لري.

بقایي په یوه مرکه کې ویلي، د امریکا له ډیپلوماسۍ سره د ایران پخوانۍ تجربه فاجعه‌باره وه او د اټومي خبرو پر مهال هم ایران څو ځله د بریدونو هدف ګرځېدلی و، چې دا د خبرو پر بهیر د بې‌باورۍ لامل شوی دی.

نوموړي زیاته کړې چې ایران دا مهال د خپلو پولو او ملي امنیت ساتنې ته لومړیتوب ورکوي او له واشنګټن سره د خبرو په اړه خپرېدونکې ادعاوې ناسمې دي.

د هغه په وینا، ځينو هېوادونو لکه پاکستان د منځګړیتوب وړاندیز کړی، خو وضعیت لا هم حساس او پېچلی بلل کېږي.

بقایي ټینګار کړی چې ایران به د ملګرو ملتونو د منشور له مخې د ځان دفاع ته دوام ورکړي.

د طالبانو حکومت ویاند ذبیح الله مجاهد د پاکستان او افغانستان د یو شمېر دیني علماوو د اوربند غوښتنې په اړه غبرګون ښودلی دی.

مجاهد ویلي، د جګړې پیل «اسلامي امارت» نه‌دی کړی او لومړني بریدونه د مقابل لوري له خوا شوي دي.

د هغه په وینا، د جګړې د بیا پیل، پای ته رسولو او د اوربند د غځولو په اړه وروستۍ پرېکړه هم د هماغه لوري په لاس کې ده.

دا څرګندونې وروسته له هغه شوي چې د پاکستان او افغانستان یو شمېر علماوو په یوه لیک کې له دواړو هېوادونو غوښتي وو چې اوسنی اوربند دې تر لوی اختر پورې وغځول شي.

الجزیرې راپور ورکړی چې د اسراییل د روغتیا وزارت وايي، له ایران او د لبنان له حزب‌الله سره د روانو نښتو پر مهال په تېرو ۲۴ ساعتونو کې ۲۰۴ ټپیان روغتونونو ته لېږدول شوي دي.

د راپور له مخې، د امریکا او اسراییل له جګړې وروسته پر ایران د بریدونو له پیل راهیسې ټولټال ۵۰۴۵ کسان روغتونونو ته انتقال شوي دي.

چارواکي وايي، له دې شمېرې څخه ۱۲۰ کسان اوس هم په روغتونونو کې بستر دي او د ۱۲ کسانو روغتیايي حالت نازک بلل شوی دی.

د هیواد پخواني ولسمشر حامد کرزي، د نوي تعلیمي کال د پیل سره سم، د طالبانو حکومت لخوا د نجونو پر زده‌کړه د بندیز او د ښځو پر کار محدودیتونو نیوکه کړې او خبرداری یې ورکړی چې دا وضعیت به هېواد له لا زیات ضعف او ناتوانۍ سره مخ کړي.

کرزي ویلي، د نجونو له تعلیمه محرومول نه یوازې د ټولنې بنسټونه زیانمنوي، بلکې د افغانستان د ثبات او اوږدمهاله پرمختګ پر وړاندې یو جدي خنډ هم دی.

د هغه په وینا، د دې حالت دوام به داسې زیانونه واړوي چې جبران به یې ناشونی وي.

نوموړي ټینګار کړی چې د هېواد د پرمختګ، ځان بسیاینې او باعزته ژوند لپاره د ټولو ماشومانو، نجونو او هلکانو تعلیم حیاتي ارزښت لري او باید ورته برابر لاسرسی تضمین شي.

هغه پر حاکمو واکدارانو غږ کړی چې د نجونو پر مخ دې ښوونځي او پوهنتونونه بېرته پرانیستل شي او ښځو ته دې د کار او فعال ګډون زمینه برابره شي.

کرزي همداراز د نوي تعلیمي کال د پیل هرکلی کړی او له زده‌کوونکو یې غوښتي چې له هرې ممکنې لارې خپلو زده‌کړو ته دوام ورکړي.

ایران په تازه بالستیک او ډورن ځانمرګ بریدګرو الوتکو، اسرائیل کې د برېښنا یوه فابریکه په نښه کړه.

د راپورونو له مخې، یو ایراني توغندی د اسرائیل لوېدیځ کې د الخضیره ښار د «رابین» برېښنا فابریکې ته لګېدلی، چې له امله یې په ځینو سیمو کې برېښنا پرې شوې ده.

د «اوروت رابین» برېښنا فابریکه په اسرائیل کې تر ټولو لویه د برېښنا تولیدي فابریکه ده، چې له ۲۰۲۲ کال راهیسې د هېواد د برېښنا شاوخوا ۲۰٪ تر ۲۵٪ اړتیا پوره کوي.

استرالیا اعلان کړی چې په موقتي ډول به د هغو ايراني اتباعو د داخلېدو مخه ونيسي چې ویزه لري خو دا مهال له دغه هېواده بهر دي.

د استرالیا چارواکو ويلي، د دې پرېکړې اصلي لامل دا اندېښنه ده چې ښايي ځينې هغه کسان چې موقتي ویزې لري، د ایران د جګړې له امله د خپلې ویزې له پای ته رسېدو وروسته ونه شي کولای بېرته له استرالیا ووځي يا د وتلو اراده ونه لري.

چارواکو زياته کړې چې دا محدوديت موقتي دی او د سيمې د روان امنيتي حالت له امله لګول شوی دی.

د ملګرو ملتونو یو شمېر کارپوهانو له افغانستان او پاکستان غوښتي چې ژر تر ژره نوی اوربند اعلان کړي او د سولې هوکړې ته ورسېږي.

کارپوهانو خبرداری ورکړی چې د فبرورۍ له ۲۶مې راهیسې د دواړو هېوادونو ترمنځ تاوتریخوالې د ملکي وګړو لپاره درنې پایلې لرلې دي.

د دوی د معلوماتو له مخې، لږ تر لږه ۲۸۹ ملکي کسانو ته مرګ‌ژوبله اوښتې او تر ۱۱۵ زرو زیات خلک بې‌ځایه شوي دي.

کارپوهانو ویلي چې د جګړې له امله ملکي تاسیساتو ته زیان رسېدلی، ښوونځي تړل شوي او د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګري هم سخته اغېزمنه شوې ده.

همدارنګه د ملګرو ملتونو کارپوهانو د مارچ پر ۱۶مه د پاکستان هغه هوايي برید هم غندلی چې د روږدو کسانو د درملنې مرکز په کې په نښه شوی و او ګڼو کسانو ته پکې مرګ‌ژوبله اوښتې وه.

د رویټرز او ایپسوس وروستۍ نظرپوښتنه ښيي چې د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د ملاتړ کچه نوره هم راټیټه شوې ده.

د رویټرز د راپور له مخې، په تازه څلور ورځنۍ نظرپوښتنه کې یوازې ۳۶ سلنه امریکایانو ویلي چې دوی د ټرمپ د کار ملاتړ کوي، حال دا چې تېرې اونۍ دا کچه ۴۰ سلنه وه.

دا د ټرمپ لپاره تر ټولو ټيټه کچه بلل شوې ده، له هغه وخته چې هغه بېرته سپینې ماڼۍ ته رسېدلی دی.

د راپور له مخې، د خلکو د ملاتړ د کمېدو اصلي لاملونه د سون توکو د بیو چټک لوړېدل او د ایران پر ضد د امریکا پوځي عملیات ګڼل شوي دي.

همدارنګه نظرپوښتنه ښيي چې د ژوند د لګښتونو په برخه کې د ټرمپ ملاتړ لا کم شوی، او یوازې لږ شمېر امریکایان د هغه د اقتصادي سیاستونو ملاتړ کوي.

لیکوال: ببرک سائل

هغه نجلۍ چې د کتاب پر مخ ویده شوې ده، یوازې یوه معصومه څېره نه ده؛ بلکې د یوه ځپل شوي ملت د نیمایي برخې فریاد دی! دا د داسې نسل غږ دی چې لا د ژوند په لومړیو ګامونو کې دی، خو د ظلم او جهالت توپانونه پرې راچلېدلي دي. دا زما لور ده، خو ورسره هره افغانه نجلۍ ده چې له کتاب، قلم، پوهې او رڼا سره بې‌سارې مینه لري.
زما لور، د زرګونو نورو افغان نجونو په څېر، له مکتب، مدرسې او پوهنتون سره ژوره مینه لري. هر سهار د کتاب بوی، د ښوونکي درس، د تختې لیکنې او د ټولګیوالو خنداګانې په خوب کې ویني، خو دا خوبونه اوس د غم په سیوري کې ورکې شوي دي.
ټولنه هغه وخت پرمختګ کوي چې ښځې یې زده‌کړه کړې، باخبره او د ژوند په هر ډګر کې فعاله ونډه ولري. خو دلته، په افغانستان کې، د یوې تګلارې له امله، نه یوازې د ژوند حق، بلکې د زده‌کړې حق هم له ښځو اخیستل شوی دی. دا د انسانیت، دین، تمدن او بشري کرامت ښکاره انکار دی.
دا هر څه په داسې حال کې دي چې سپېڅلی اسلام د ښځو د زده‌کړې حق تائید او پرې ټینګار کړی دی. د وحی لومړنۍ کلمه «اقرأ» ده — «ولوله!» خو پر ځای د «ولوله»، په افغانستان کې «چوپ شه!» تکراریږي.
زه، د یوه پلار، یوه افغان او یوه انسان په توګه، فریاد کوم:
پر افغان نجونو رحم وکړئ!
د پوهې دروازې پرانیزئ!
د کتاب خوږ خوب د دوی له معصومو سترګو مه تښتوئ!
زما لور چې د کتاب پر مخ ویده شوې ده، د لوی افغانستان انځور دی — د داسې ملت انځور چې له پوهې بې‌برخې شوی، خو لا هم سترګې په هیله پورې نیولې دي. دا هیله له موږ څخه نه شي اخیستل کېدای. موږ به لیکو، فریاد به کوو، او د حق غږ به پورته ساتو، تر هغې ورځې پورې چې د پوهې څراغ بېرته د هرې افغانې نجلۍ کور روښانه کړي.

د هلمند ولایت د سنګین ولسوالۍ ځايي چارواکو ویلي چې د زیاتو ورښتونو له امله د یوه کور چت نړېدلی چې له امله یې درې تنه مړه شوي او شپږ نور ټپیان دي.

د هلمند ولایت د طالبانو د اطلاعاتو او کلتور ریاست مرستیال شیر محمد وحدت ویلي، دا پېښه پرون ناوخته د سنګین ولسوالۍ د امان‌الله کاریز په سیمه کې شوې ده.

د نوموړي په وینا، په مړو شویو کسانو کې دوه ماشومان او یوه ښځه شامله ده، او ټپیان هم د سنګین ولسوالۍ مرکزي روغتون ته لېږدول شوي چې روغتیايي وضعیت یې د ډاډ وړ ښودل شوی دی.