د طالبانو حکومت د بهرنیو چارو وزارت ویاند عبدالقهار بلخي اعلان کړی چې د دوو بریتانوي اتباعو، پیټر او باربارا رېنولډز، د قضایي پروسې له بشپړېدو وروسته نن له بند څخه خوشې شول.

بلخي ټینګار کړی چې «اسلامي امارت» د اتباعو قضایاوې له سیاسي یا معاملاتي زاویې نه، بلکې یوازې د قانون په چوکاټ کې څېړي.

هغه زیاته کړې چې هیله ده د اتباعو د مسایلو په برخه کې، په ځانګړي ډول د قونسلي خدمتونو وړاندې کول، له سیاسي ملاحظاتو پرته ترسره شي او افغانانو ته په هر ځای کې اړین خدمات ورسېږي.

هغه همداراز د قطر د منځګړیتوب او رښتینو هڅو مننه کړې، چې د بریتانیا له ځانګړي استازي ریچارډ لنډزي سره یو ځای کابل ته راغلي وو او یاد بریتانوي اتباع بېرته ور وسپارل شول.

د حزب جنبش ملي لوړپوړي غړي بشیر احمد ته‌ینج ویلي چې د بګرام هوايي اډې د بېرته ترلاسه کولو یوازینۍ لاره د مارشال عبدالرشید دوستم په مرسته ممکنه ده.

دا څرګندونې وروسته له هغې شوي چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ اعلان وکړ چې غواړي له طالبانو نه د بګرام اډه بېرته واخلي.

ته‌ینج ویلي چې د دوستم په مشرۍ د همکارانو په هڅو سره د بګرام او افغانستان د آزادۍ زمینه برابریږي.

خو د هغه دا خبرې د ټولنیزو رسنیو ځینو کاروونکو یوازې خیال بللی دی.

د سپینې ماڼۍ پخوانۍ چارواکې لیزا کورټېس د بګرام د بیا نیولو په اړه د ټرمپ څرګندونې خندونکې بللې دي.

هغې ویلي، طالبان به هېڅکله امریکايي ځواکونو ته د بېرته ستنېدو اجازه ورنه‌کړي.

کورټېس زیاته کړې چې طالبان شل کاله له امریکا او ناټو سره وجنګېدل او دا ناشونې ده چې اوس د بګرام لپاره دروازې پرانېزي.

هغې ویلي، د ټرمپ لومړۍ ادارې په دوحې تړون کې د ۲۰۲۱م د مئ تر میاشتې د ټولو امریکايي ځواکونو د ایستلو پرېکړه کړې وه او په تړون کې د بګرام د پاتې کېدو هیڅ یادونه نه ده شوې.

ټرمپ تازه ویلي چې د بګرام د بېرته ترلاسه کولو هڅه کوي.

د چارو ادارې پخواني رییس فضل محمود فضلي د بګرام په اړه د ولسمشر ټرمپ څرګندونو په اړه ویلي، چې هر ډول پټې معاملې د شرم وړ دي.

ټرمپ د بګرام اډې د بیا نیولو خبرداری ورکړی او هغه یې ستراتیژیک ځای بللی دی.

د طالبانو حکومت ویلي، ټرمپ د معاملې له لارې بګرام بېرته غواړي، خو دوی به نظامي حضور ونه مني.

راپورونه ښيي چې ټرمپ د مارچ راهیسې د بګرام د بیا نیولو په اړه له خپلو امنیتي چارواکو سره خبرې کوي.

د امریکا د استازو جرګې غړي رایلي مور د ولسمشر ډونالډ ټرمپ هغه هڅې ستایلي چې غواړي د افغانستان بګرام هوايي اډه بېرته د واشنګټن تر کنټرول لاندې راولي.

مور د نیوزمکس یوې مرکې کې ویلي، د بګرام ستراتیژیک موقعیت او د امریکا پخواني لګښتونه دا ایجابوي چې اډه باید بېرته ترلاسه شي.

هغه ټینګار کړی چې د دې مرکز له لاسه ورکول یوه ستره تراژیدي وه، ځکه امریکا میلیاردونه ډالر او د ګڼو کسانو ژوند د همدې ځای د ساتلو لپاره قرباني کړي وو.

بګرام چې د امریکا تر ټولو لوی پوځي مرکز و، په ۲۰۲۱ کال کې د امریکايي ځواکونو تر وتلو وروسته د طالبانو حکومت لاس ته ولوېد.

ټرمپ تازه ویلي چې د دې اډې د بېرته ترلاسه کولو هڅې کوي او د چین د پولې نږدې والی یې د ده په پلان کې مهم رول لري.

سي‌ان‌ان ویلي چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ په تېرو میاشتو کې په پټه د ملي امنیتي چارواکو څخه غوښتي چې د بګرام هوايي اډې د بېرته ترلاسه کولو لارې چارې ولټوي.

راپور کې راغلي چې د دغې موضوع په تړاو خبرې اترې لږ تر لږه د مارچ له میاشتې راهیسې روانې دي.

د سي‌ان‌ان په خبره، ټرمپ باور لري چې بګرام د څو دلیلونو له مخې ستراتیژیک اهمیت لري چې د چین څارنه، د افغانستان د نادره منرالونو لاسرسی، د داعش پر ضد د عملیاتو د مرکز جوړول او ښایي د یوه دیپلوماتیک مرکز بیا پرانیستل پکې شامل دي.

ملګرو ملتونو کې د افغانستان دایمي استازي نصیر احمد اندیشه ویلي، چې هغه نړیوال او سیمه‌ییز توازن، چې په وروستیو څلورو کلونو کې یې د طالبانو د بیا راژوندي کېدو او د هغوی د ځواک د پراخېدو زمینه برابره کړې وه، اوس د پای ته رسېدو په حال کې دی.

اندیشه په خپله ایکس‌پاڼه لیکلي، چې د لویو قدرتونو ترمنځ د تعامل، سیالیو او مصلحتونو له امله په تېرو کلونو کې د طالبانو دریځ پیاوړی شوی و؛ خو د نړیوالو اړیکو د شرایطو بدلون او سیمه‌ییز تحرکات اوس دغه فضا ورو ورو بدلوي.

هغه زیاته کړې چې د نړۍ په سیاسي تقویم کې د سپټمبر او اکتوبر میاشتې د مهمو پېښو او بدلونونو میاشتې بلل کېږي او امکان شته چې په همدې لړ کې په سیمه‌ییزه او نړیواله کچه نوې څپې رامنځته شي.

اندیشه خبرداری ورکړی چې د دغو تحولاتو اغېزې به پر افغانستان مستقیمې وي او د هېواد سیاسي، امنیتي او ټولنیز وضعیت به اغېزمن کړي.

د هغه په وینا، د افغانستان راتلونکی نه یوازې د کورنیو عواملو پورې تړلی، بلکې د نړیوالو او سیمه‌ییزو بدلونونو له اغېزو سره هم کلک تړاو لري.

د سولې د نوبل جایزې ګټونکې او د نجونو د زده‌کړې نړیوالې ملاتړې، ملالې یوسفزۍ د طالبانو له لوري په افغانستان کې د انټرنټ محدودولو او بندولو پرېکړه په کلکه غندلې ده.

هغې ویلي، دا کار د طالبانو د استبدادي سیاستونو دوام دی چې موخه یې د ښځو او نجونو نور هم ګوښه کول او له نړۍ پرېکول دي.

ملالې ټینګار کړی چې د انټرنټ بندېدل د زده‌کړو بهیر ګډوډوي او افغان نجونې له خپلو استادانو او همصنفیانو سره د اړیکو له حقه محروموي.

د هغې په وینا، دا اقدام د جنسیتي اپارتاید یوه څرګنده نښه ده.

هغې له نړیوالو حکومتونو غوښتنه کړې چې یوازې غندنه کافي نه ده، بلکې باید عملي فشار پر طالبانو زیات کړي، څو دوی اړ شي د انټرنټ بندیز پای ته ورسوي.

ملاله وایي، افغان ښځې او نجونې د زده‌کړې او د انټرنټ د کارولو حق لري او نړۍ باید د دوی د مبارزې ملاتړ وکړي.

‏د طالبانو حکومت د بهرنیو چارو وزارت د دریم سیاسي ډیسک رئیس، ذاکر جلالي، د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ د وروستیو څرګندونو په غبرګون کې ویلي چې ټرمپ د بګرام هوايي اډې د بېرته ترلاسه کولو خبره د معاملې له زاویې کوي، ځکه نوموړی له سیاست هاخوا یو بریالی تاجر او معامله‌کوونکی بلل کېږي.

جلالي په خپله ایکس‌پاڼه لیکلي، چې افغانستان او امریکا کولای شي د متقابل درناوي او ګډو ګټو پر بنسټ سیاسي او اقتصادي اړیکې ولري؛ خو بې له دې چې امریکا په افغانستان کې پوځي حضور ولري.

هغه ټینګار کړی چې د پوځي حضور موضوع افغانانو په تاریخ کې نه ده منلې او دا احتمال د دوحې د خبرو پر مهال هم په بشپړ ډول رد شوی و؛ مگر نور تعامل ته دروازې پرانيستې دي.

لیکوال: احمد شاه انګار
د نړیوالو اړیکو د سولې او شخړو مطالعاتو او ستراتیژیکو استخباراتو د علومو متخصص، ژورنالیست او سیاسي شننونکی.

افغان ټولنه له تېرو څو لسیزو را په دېخوا له ژور سیاسي، ټولنیز او فکري بحران سره مخ ده. د قبایلي تعصب او قومي ذهنیت دومره سترګې ړندې کړي چې د قرآن کریم دا آیت پر دوی په بشپړ ډول تطبیق کېږي:
صُمٌّ بُكمٌ عُميٌ فَهُم لا يَرجِعونَ
(کاڼه، ګونګه او ړنده دي، نو بیرته نه راګرځي).
نن ورځ په عامه ذهنیت کې داسې یو تصویر جوړ شوی چې د افغانستان د سقوط ټول مسؤلیت باید د زلمي خلیلزاد پر اوږو واچول شي. دلیل یې دا ښيي چې نوموړی د افغانانو سره نژادي تړاو لري، د افغانانو دا قبیلوي ذهنیت دا نشي درک کولای چې یو انسان چې نژاد يې پښتون وي هغه دې دي بل هیواد ته ژمن وي . خو د عقل او واقعیت له مخې دا تصور ډېر ناسم دی. خلیلزاد د امریکا تابعه دی، امریکایي سیاستوال او دیپلومات دی او دنده یې د امریکا د ملي ګټو خدمت کول دي، نه د افغانستان.
نوموړي په خپله څو ځله په ښکاره ویلي وو چې دی د امریکا رسمي استازی دی او یوازینی مسؤلیت یې د امریکا د دولت د پالیسیو عملي کول دي.

ولې یوازې خلیلزاد ملامتوو؟!

پوښتنه دا ده: ولې د افغانانو ټول قهر یوازې پر خلیلزاد ورټولېږي؟ ولې هغه امریکایي چارواکي نه ملامتوو چې په ښکاره ډول یې پرېکړې کولې او د افغانستان د برخلیک په ټاکلو کې یې ستر لاس درلود؟ ولې جنرال سکاټ مېلر، جو بایډن، ډونلډ ټرمپ، مایک پومپیو او د CIA او پنټاګون مسؤلین نه ملامتوو؟
ځکه دا کسان د افغانانو سره نژادي اړیکي نلري، نو ځکه په بحثونو کي د هغوی نوم هم نه اخلو.
ایا موږ فکر کوو چې د امریکا حکومت د افغانستان په څېر دی چې یو کس کولای شي هر څه په خپله خوښه پرېکړه کړي؟ دا یو ډېر ساده او جاهلانه ګمان دی.
د امریکا نظام د څو ګونو ادارو پر همغږۍ ولاړ دی.
د طالبانو سره د سولې پروسه یوازې د خلیلزاد په خوښه نه وه، بلکې په کې پنټاګون، CIA، NSA، د بهرنیو چارو وزارت، د کانګرس استازي او د امریکا ولسمشر ښکېل وو.
د امریکا د پرېکړې پروسه
په امریکا کې هېڅکله سترې پرېکړې د یوه کس په خوښه نه کېږي. هره ستراتیژیکه تګلاره د بېلابېلو ادارو له بحث، ارزونې او تصویب وروسته عملي کېږي. نو دا تصور چې ګواکې خلیلزاد خپله پرېکړه وکړه او د امریکا دولت یې ومنله، یوازې ناپوهي ده. هغه یوازې د یو مامور په توګه د هغه پلانونو د عملي کولو دنده لرله چې په واشنګټن کې جوړ شوي وو.

د افغان مشرانو ناکامي!

راځئ عادلانه قضاوت وکړو. هغه کسان چې د افغانانو لخوا ټاکل شوي وو، د افغانستان د قانوني مشرتابه چوکۍ یې درلودې او د افغانستان د ساتنې لوړه یې کړې وه، هماغه کسان ناکام او د سقوط مسؤل دي. اشرف غني، حامد کرزی، عبدالله عبدالله، ګلبدین حکمتیار او نور ټولو ځانونه د افغانستان مشران بلل، خو په عمل کې یې د خپلو ژمنو خلاف وکړل.
اشرف غني، چې ځان یې د نړۍ “دویم  متفکر” باله او د امریکا د پوهنتونونو تجربه یې لرله، ولې ونه شوای کولای د امریکا له سیاستونو ځان خبر وساتي؟ ولې یې په ساده‌والي سره د امریکایانو خبرې ومنلې او د هیواد د ګټو لپاره یې کلک دریځ ونه نیوه؟ د ده بې کفایتي او ناپوهۍ د دولت په سقوط کې تر هر څه ډېره ونډه لرله.
ان هیڅ دا فکر هم نه وو کړی چي یو وخت نه یو وخت به امریکا وځي ، هیڅ بدیل پلان يی نه لاره ، که فرضاً د امریکا منافع تغیر کوي ، نو افغانستان به په داسي حالت کي څه کوي.
افغان مشرانو سخت غفلت وکړ، او اوس خپله ملامتیا
پر نورو اچوي.

د حکمتیار جنایات او د افغانانو چوپتیا!

ګلبدین حکمتیار، چې زرګونه افغانان یې د ISI او د ایران د سپاه پاسداران په ګټه ووژل، یو ښکاره جنګي مجرم دی. خو څوک هغه ته د حساب ورکولو غوښتنه نه کوي. برعکس، هغه ته د سولې د نوم لاندې امتیازات ورکړل شول. ایا دا د انصاف خبره ده چې د یوه جنګي مجرم له جنایاتو سترګې پټې کړو او ټول قهر یوازې پر یوه دیپلومات خالي کړو؟

نړیوال سیاست او دیپلوماتیک تاکتیکونه!
خلیلزاد هغه څه وکړل چې هر دیپلومات یې د خپلې دندې په چوکاټ کې کوي. دا د نړیوال سیاست یوه عادي قاعده ده چې هر استازی د خپل هیواد ګټې ساتي او د ګټو د ساتلو لپاره د مختلفو تکتیکونو څخه کار اخلي چي خطا ایستل هم یو مهم تکتیک دی د داسی پرېکړو.
موږ نه شو کولای د امریکا دیپلومات د افغانستان د ګټو د خوندي کولو لپاره مسؤل وبولو. اصلي مسؤلیت د افغان مشرانو پر غاړه دی چې د دې تکتیکونو د درک او مقابله کولو وړتیا یې نه لرله.

پایله!
په پایله کې، د خلیلزاد پر وړاندې دا ډول قضاوت یوازې احساساتي او غیر منطقي دی. هغه امریکایي دیپلومات و، دنده یې د امریکا ګټو ته خدمت کول و، نه د افغانستان.
اصلي خیانت او ناکامي د هغو افغان مشرانو ده چې د افغانستان د ساتنې لوړه یې کړې وه، خو یا یې هېواد د پردیو په لاس کې ورکړ او یا یې د خپلو شخصي ګټو لپاره ملت په وینو ولمباوه.
که موږ رښتینی عدالت غواړو، باید خپل قضاوت له احساساتو وباسو او د افغان مشرانو د خیانتونو، جنایاتو او بې کفایتۍ په اړه صادقانه خبرې وکړو. افغانان باید پوه شي چې ستونزه د نورو په ملامتولو سره نه حل کېږي. د افغانستان د ناکامۍ ریښه په خپله د افغانانو په منځ کې ده، نه په خلیلزاد کې یا امریکا کې.

یادونه: حماسه میډیا د یوې بې پرې رسنۍ په توګه د ټولو سیاستوالو ، لیکوالو او نظر خاوندانو لیکنو او نظریاتو ته درناوی لري، دا لیکنه د حماسه میډیا نظر نه څرګندوي بلکې د لیکوال نظر دی او مونږ  یې کټ مټ دلته خپروو.