وال سټریټ ژورنال د عربي چارواکو له قوله راپور ورکړی چې متحده عربي امارات د امریکا او نورو متحدانو سره د همکارۍ لپاره چمتووالی نیسي، څو د هرمز تنګی د پوځي ځواک له لارې بېرته پرانیزي.

د راپور له مخې، که دا اقدام عملي شي، نو متحده عربي امارات به د خلیج د هېوادونو له ډلې لومړنی هېواد وي چې له ایران سره به په مستقیمه پوځي شخړه کې ښکېل شي.

وال سټریټ ژورنال لیکلي چې متحده عربي امارات هڅه کوي د ملګرو ملتونو د امنیت شورا له لارې داسې پرېکړه‌لیک تصویب کړي چې د هرمز تنګي د بیا پرانیستلو لپاره پوځي اقدام قانوني وګرځوي.

ورځپاڼې د یوه اماراتي چارواکي له قوله هم لیکلي چې د اماراتو ډیپلوماتانو له امریکا او همدارنګه له اروپايي او اسیايي پوځي ځواک لرونکو هېوادونو غوښتي چې یو پوځي ائتلاف جوړ کړي، څو د زور له لارې د هرمز تنګی بېرته پرانیزي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو ویلي، داسې ښکاري چې د ایران له حکومت سره د جګړې د پای کرښه لیدل کېږي، خو دا پای به نن یا سبا رامنځته نه شي.

روبیو دا څرګندونې د سه‌شنبې په شپه د امریکا پر وخت د فاکس نیوز له شبکې سره په یوه مرکه کې کړې دي.

هغه ویلي چې د امریکا او د ایران تر منځ د پیغامونو تبادله شوې ده او کېدای شي په راتلونکې کې مستقیمې لیدنې هم ترسره شي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر زیاته کړې چې د امریکا هدف دا و چې د ایران د هوايي ځواک، سمندري ځواک او د توغندیو او بې‌پیلوټه الوتکو (ډرونونو) پروګرامونه له منځه یوسي او همدارنګه د توغندیو د توغولو سیستمونه کمزوري کړي.

د هغه په وینا، امریکا اوس د دغو هدفونو یوه لویه برخه ترلاسه کړې ده.

روبیو همدارنګه ویلي چې امریکا غواړي هغه فابریکې له منځه یوسي چې د ایران لپاره توغندي او ډرونونه جوړوي او د توغندیو د توغولو سیستمونه دومره کمزوري کړي چې ایران ونه شي کولای د خپلو ګاونډیو هېوادونو پر ضد پرله‌پسې بریدونه وکړي یا د سیمې د امریکا ځواکونه او متحدان وګواښي.

نوموړي دا هم ویلي چې د ایران له جګړې وروسته امریکا ښايي د ناټو سره په خپلو اړیکو کې بیا کتنه وکړي.

د هغه په وینا، کله چې امریکا د خپلو متحدانو مرستې ته اړتیا لري، ځینې هېوادونه نه پرېږدي چې امریکا د هغوی له پوځي اډو استفاده وکړي یا د هغوی له هوايي حریم څخه تېر شي.

د امریکا د دفاع وزیر پېټ هېګسټ یو ځل بیا د ایران د جګړې په اړه د امریکا د متحدینو پر دریځ نیوکه کړې او ویلي یې دي چې د هرمز تنګي کړکېچ یوازې د امریکا موضوع نه ده، بلکې نور هېوادونه هم باید مسوولیت واخلي.

هېګسټ د سې‌شنبې په ورځ په یوه خبري ناسته کې وویل چې امریکا له ناټو څخه یوازې د محدودې مرستې غوښتنه کړې وه، خو د هغه په وینا دغه ملاتړ پوره نه‌شو او اوس د اېتلاف په اړه جدي پوښتنې راپورته شوې دي.

نوموړي روانه جګړه «د نړۍ لپاره عملیات» بللي او زیاته کړې چې د ایران د حکومت ګواښونه یوازې امریکا نه، بلکې د سیمې او نړۍ د انرژۍ بازارونه هم اغېزمنوي.

دا څرګندونې په داسې وخت کې کېږي چې د ایران د بریدونو له امله د هرمز تنګي کې د کښتیو تګ‌راتګ ګډوډ شوی او د تېلو نړیوالې بیې لوړې شوې دي.

له دې سره، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ هم پر خپلې خواله رسنۍ ټروث سوشال په یوه پیغام کې د هغو هېوادونو نیوکه کړې چې د ایران پر ضد له امریکا سره نه دي ولاړ.

د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، د روسیې یوه پوځي ترانسپورتي الوتکه د کریمیا په سیمه کې لوېدلې چې په پایله کې یې د الوتکې ټول ۲۹ کسان وژل شوي دي.

د روسیې د دفاع وزارت ویلي، دا الوتکه د «ان-۲۶» ډول پوځي ترانسپورتي الوتکه وه چې د سې‌شنبې په ماښام د کریمیا پر فضا د یو عادي الوت پر مهال له راداره ورکه شوه او وروسته یې پاتې شوني وموندل شول.

د چارواکو د معلوماتو له مخې، په الوتکه کې ۲۳ مسافر او ۶ تنه عمله موجوده وه چې ټول یې په پېښه کې وژل شوي دي.

راپورونه زیاتوي چې الوتکه د کریمیا په یوه غرنۍ سیمه کې لوېدلې او د ژغورنې ډلې وروسته یې ځای موندلی.

یاده الوتکه د روسیې د پوځي ترانسپورتي الوتکو له ډلې څخه وه چې عموماً د سرتېرو او تجهیزاتو د لېږد لپاره کارول کېږي.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي د ترکیې د بهرنیو چارو له وزیر هاکان فیدان سره په ټیلیفوني خبرو کې هغه راپورونه رد کړي چې ګواکې ایران ترکیې ته توغندی توغولی دی.

دا په داسې حال کې ده چې د ترکیې د دفاع وزارت ویلي وو، یو بالستیک توغندی چې له ایران څخه توغول شوی و، د ترکیې هوايي حریم ته داخل شوی او د ناټو د هوايي دفاعي سیستمونو له خوا په ختیځ مدیترانه کې نسکور شوی دی.

د ترکیې دفاع وزارت زیاته کړې چې د دې هېواد پر خاورې او هوايي حریم د هر ډول ګواښ پر وړاندې به ټول لازم اقدامات په قاطع ډول ترسره شي.

د راپورونو له مخې، دا د جګړې له پیل راهیسې څلورم ځل دی چې ورته پېښه رامنځته کېږي، او تر دې وړاندې هم د ناټو دفاعي سیستمونو درې نور توغندي د همدې میاشتې په پیل کې شنډ کړي وو.

د پاکستان د تیلو او ګازو د تنظیم ادارې (اوګرا) اعلان کړی، چې د مایع پیټرولیم ګاز ایل پی جی بیه به د اپریل له لومړۍ نیټې وروسته نوره هم لوړه شي.

د اوګرا ادارې د اعلان له مخې، دا مهال د ګازو قیمت په هر کیلوګرام کې د ۷۸ روپیو او ۲۸ پیسو په اندازه زیات شوی دی.

د دې زیاتوالي وروسته، د ایل پی جی ګازو هر کیلوګرام نوې بیه ۳۰۴ روپۍ او ۱۲ پیسې ته رسېدلې ده.

د دې قیمت زیاتوالي سره، د کورني ۱۱.۸ کیلوګرامه سلنډر بیه هم ۹۲۳ روپۍ ۷۱ پیسې لوړه شوې، چې د کورني سلنډر نوې بیه ۳۵۸۸ روپۍ ۵۹ پیسې ته رسېدلې ده.

اوګرا ادارې ویلي، چې دا نوې بیې به د اپریل له لومړۍ نیټې څخه عملي شي او تمه ده چې د کورنیو او سوداګریزو سکتورونو لګښتونه به زیات کړي.

پاکستان کې د تیلو او ګازو بیه په بې ساري ډول د لوړیدو په حال کې ده چې دغه هیواد ته یې د اقتصادي زیان سربیره کورنۍ ستونزې لا پسې ډېرې کړې دي.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ د روانو کړکېچونو د حل په موخه په خیبر پښتونخوا کې د قومي مشرانو لخوا جوړه شوې پاک-افغان جرګه وایي، ډېر ژر به د دواړو هېوادونو ترمنځ د تاوتریخوالي د پای ته رسولو لپاره عملي سپارښتنې وړاندې کړي.

د جرګې مشر تنظیموونکي ارباب شهزاد، چې د ASPIRE د ملاتړ ډلې مشري هم کوي، د پرانیستې غونډې پر مهال ویلي، چې دا ناسته به د دواړو لورو ترمنځ د اوږدمهاله شخړې د حل لپاره یو واضح چوکاټ رامنځته کړي.

نوموړي د عامه ډیپلوماسۍ پر اهمیت ټینګار کړی، او زیاته یې کړه چې د حکومتونو تر څنګ باید د دواړو هېوادونو خلک هم یو بل ته ورنږدې شي، څو د باور فضا رامنځته شي.

په دې جرګه کې قومي مشرانو، سیاسي څېرو، د مدني ټولنې استازو، د پارلمان غړو او د رسنیو استازو برخه لروده.

د امریکا د جګړې وزیر پیت هګست ویلي، که ایران عاقلانه چلند وکړي، د یوې هوکړې امکان شته، خو که دا کار ونه کړي، نو له لا سختو پوځي اقداماتو سره به مخ شي.

نوموړي د ډونالډ ټرمپ په اړه وویل چې هغه «باټې نه وهي او شاته نه ګرځي» او زیاته یې کړه چې دا موضوع د مجتبی خامنه اي څخه هم پوښتل کېدای شي.

هګست ټینګار وکړ چې د ایران نوي حکومت باید تر دې مهاله درک کړې وي چې له بدلون وروسته باید له پخواني نظام څخه عاقلانه تګلاره غوره کړي.

هغه همداراز وویل، امریکا د یوې هوکړې لپاره چمتو ده او شرایط یې روښانه دي، خو که ایران لېوالتیا ونه ښيي؛ نو د امریکا د جګړې وزارت به خپل پوځي اقدامات نور هم زیات کړي.

چین او پاکستان په یوه ګډه دیپلوماتیکه هڅه کې د خلیج فارس او منځني ختیځ د روانو ترینګلتیاوو د راکمولو لپاره یو پنځه ماده‌ییز پلان وړاندې کړی، چې پکې پر سمدستي اوربند، سیاسي خبرو او د نړیوالو قوانینو پر مراعت ټینګار شوی دی.

دا نوښت د چین د بهرنیو چارو وزیر وانګ يي او د پاکستان د مرستیال صدراعظم او بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار ترمنځ د لوړې کچې غونډې وروسته اعلان شو.

د پلان له مخې، لومړی ګام د جګړو سمدستي درول بلل شوی، څو د بشري ناورین مخه ونیول شي او مرستندویه ادارې وکولای شي زیانمنو سیمو ته لاسرسی ومومي.

ورپسې، پر دې ټینګار شوی چې د خبرو اترو له لارې د شخړو حل یوازینۍ اغېزمنه لار ده او ټول ښکېل اړخونه باید د هېوادونو حاکمیت ته درناوی وکړي.

په داسې حال کې چې پاکستان د افغانستان حاکمیت ته پر درناوي نه دي قایل، او پر هوایي بریدونو بې ګناه افغانان وژني.

په دې نوښت کې د ملکي وګړو او حیاتي بنسټونو خوندیتوب ته هم ځانګړې پاملرنه شوې او له ښکېلو خواوو غوښتل شوي چې د نړیوال بشري قانون له اصولو سرغړونه ونه کړي.

همداراز، د هرمز تنګي د امنیت په اړه اندېښنې څرګندې شوي او د نړیوالو سوداګریزو لارو د خوندیتوب غوښتنه شوې ده.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي، هغه هېوادونه چې د هرمز تنګی د ستونزو له امله د الوتکو د سون توکو له کمښت سره مخ دی، باید خپله د خپلې اړتیا د پوره کولو لپاره اقدام وکړي.

ټرمپ د خپلې ټولنیز شبکې په یوه پیغام کې ویلي چې هغه هېوادونه، لکه بریتانیا، چې د ایران پر ضد په عملیاتو کې یې ګډون نه دی کړی، اوس باید خپله د سون توکو د ستونزې حل پیدا کړي.

نوموړي ټینګار کړی چې دا هېوادونه کولی شي له امریکا څخه د الوتکو سون توکي واخلي، یا دې پخپله د هرمز تنګي د پرانیستلو لپاره اقدام وکړي.

ټرمپ زیاته کړې چې امریکا نور نه غواړي د نورو هېوادونو لپاره امنیتي مسوولیت پر غاړه واخلي او هر هېواد باید د خپل دفاع توان زیات کړي.

هغه دا هم ویلي چې ایران سخت زیان لیدلی او د جګړې لویه برخه لا ترسره شوې ده.