د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي چې امریکا د سمندري محاصرې له لارې د هرمز تنګی په بشپړ ډول تړلی دی.

هغه دا څرګندونې په خپل ټولنیز پلیټفارم تروت سوشیال کې کړې او ویلي یې دي چې ایران یوازې د خپل حیثیت د ساتلو لپاره د تنګي د بندېدو خبره کوي؛ خو په حقیقت کې غواړي دا لاره خلاصه پاتې شي.

ټرمپ ادعا کړې چې ایران هره ورځ له دې لارې سلګونه میلیونه ډالر عاید ترلاسه کوي او که تنګی بند پاتې شي، دا عاید به له لاسه ورکړي.

نوموړي همداراز ویلي چې ایران په خبرو کې د تنګي د بندېدو یادونه کوي؛ خو په عمل کې غواړي دا بېرته پرانېستل شي، او ټینګار یې کړی چې وضعیت تر ډېره د امریکا تر کنټرول لاندې دی.

د نیویارک ټایمز د راپور له مخې، هغه افغانان چې قطر ته انتقال شوي، له یوې سختې پرېکړې سره مخ دي: یا به کنګو هېواد ته ځي او یا به بېرته افغانستان ته ستنېږي.

راپور زیاتوي چې ډونالډ ټرمپ د شاوخوا ۱۱۰۰ کسانو د انتقال لپاره له کنګو سره خبرې کوي.

د سرچینو په وینا، په دې ډله کې د امریکايي ځواکونو پخواني ژباړونکي، د افغانستان د ځانګړو ځواکونو غړي او د امریکايي سرتېرو د کورنیو یو شمېر غړي شامل دي.

ویل کېږي چې د دغو کسانو راتلونکی لا هم روښانه نه دی او دا پرېکړه د هغوی لپاره له جدي اندېښنو سره مل ده.

له پنځلس ورځني اوربند سربېره بیا هم د امریکا او ایران ترمنځ سیاسي او پوځي ترینګلتیا کمه نه شوه او د دواړو هېوادونو ترمنځ اعلان شوی دوه اوونیز اوربند د پای ته رسېدو درشل ته رسېدلی او نن شپه د اوربند وروستۍ شپه ده.

هاخوا، د ایران د پارلمان رئیس، محمد باقر قالیباف، خبرداری ورکړی چې که اوربند پرته له کومې هوکړې پای ته ورسېږي، هېواد به یې په جګړه کې نوې تګلارې او امکانات وکاروي.

بلخوا، د امریکا ولسمشر، ډونالډ ټرمپ، ویلي چې که تهران د سولې خبرو ته حاضر نه شي، نو له سختو او بې‌ساریو پایلو سره به مخ شي.

نوموړي حتی خبرداری ورکړی چې د اوربند له پای ته رسېدو وروسته به بمبارۍ پیل شي او دا یې هم ویلي چې د بل اوربند لپاره دومره وزګار نه دی.

په ورته وخت کې اسلام اباد ته د امریکا د مرکچي پلاوي د مشر جی‌ډي ونس سفر هم وځنډید.

دغه کړکېچ وروسته له هغې لا پسې زیات شو چې امریکا د هرمز تنګي ته نږدې یوه ایراني بېړۍ ونیوله.

تر اوسه د دواړو هېوادونو ترمنځ د سولې د دوهم پړاو خبرو برخلیک لا هم روښانه نه دی.

واشنګټن پوسټ راپور ورکړی، چې اسلام اباد ته د جی‌ډي ونس سفر د سپینې ماڼۍ د «اضافي پالیسۍ غونډو» له امله ځنډول شوی دی.

په ورته وخت کې اکسیوس راپور ورکړی چې د ایران چارواکو لا هم پرېکړه نه ده کړې چې په خبرو کې به ګډون وکړي که نه.

راپورونه زیاتوي چې سټیو ویتکاف او جرد کوشنر لا هم په امریکا کې دي، حال دا چې ټاکل شوې وه د کورنیو چارو وزارت الوتکه یې د سې‌شنبې په سهار له میامي څخه اروپا او بیا پاکستان ته یوسي؛ خو د الوتنې پلان په وروستیو شېبو کې لغوه شو او الوتکه اوس بېرته واشنګټن ته روانه ده.

ملګرو ملتونو کې د افغانستان د دایمي استازولۍ سرپرست نصیر احمد فایق ویلي چې په اوسني حساس پړاو کې د ډیورنډ کرښې موضوع راپورته کول د افغانستان له اصلي او ژورو ستونزو څخه د عامه افکارو د اړولو هڅه ده.

هغه ټینګار کړی چې دا مهال په افغانستان کې د ټولنې نیمایي برخه، یعنې ښځې او نجونې، له بنسټیزو حقونو لکه زده‌کړې او کار څخه محرومې دي، چې د ده په وینا دا یو هدفمند اقدام دی او د خلکو اساسي او اسلامي حقونه تر پښو لاندې کوي.

فایق زیاته کړې چې د معاصرو علومو محدودول ځوانان افراطیت او تاوتریخوالي ته بیایي، په داسې حال کې چې فقر، بېکاري او کډوالي هم مخ پر زیاتېدو دي.

د هغه په وینا، له ۲۳ میلیونو زیات خلک بشري مرستو ته اړتیا لري.

نوموړي ټینګار کړی چې د افغانستان د ژغورنې یوازینۍ لار د داسې نظام جوړول دي چې د خلکو پر اراده، د قانون پر حاکمیت او عدالت ولاړ وي.

د ښځو د حقونو فعالې ډېوه پتنګ د پاکستان د ولسمشر اصف علي زرداري وروستیو څرګندونو ته توند غبرګون ښودلی دی.

آغلې پتنګ په خپله ایکس‌پاڼه لیکلي:«ښاغلی زرداري: د قائد اعظم پلار مو معلوم نه دی خبره د تمدن کوې!»

ډېوې دغه راز ویلي چې پاکستان یو مصنوعي هېواد دی او مصنوعي هېواد هیڅکله د تاریخ او تمدن څښتن کیدای نه شي.

هغې لیکلي:«تاسې يو ځلې د قائد اعظم، محمد علی جناح څخه نيولې تر خپل ځان پورې خپل تاريخ راته ثابت کړئ، بيا راشه د ګندهارا، ادم خان او درخانۍ په اړه خبرې او دعوه وکړه.»

نوموړې ویلي چې د پاکستان اوسنی تاريخ ټول د افغانستان د شخصيتونو په وياړونو را څرخيږي او په وینا یې چې پاکستان نه کوم وياړ لري او نه کوم تاريخ او تمدن.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي چې له ایران سره د اوربند د تمدید نیت نه لري او امریکا په مذاکراتو کې قوي دریځ لري.

هغه دا څرګندونې له CNBC سره په مرکه کې کړې او ویلي یې دي چې غواړي په پای کې یو غوره توافق ته ورسېږي.

ټرمپ د اوربند د تمدید د امکان په اړه د پوښتنې په ځواب کې ویلي: «زه نه غواړم دا کار وکړم، موږ دومره وخت نه لرو.»

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي چې ایران څو ځله اوربند مات کړی دی.

هغه دا څرګندونې په خپل ټولنیز پلیټفارم تروت سوشیال کې کړې دي.

نوموړي ټینګار کړی چې د ایران لخوا د اوربند نقض د منلو وړ نه دی.

ټرمپ مخکې هم ویلي وو چې که د ایران چارواکي له امریکا سره خبرو ته حاضر نه شي، نو له داسې سختو ستونزو سره به مخ شي چې مخکې یې هېڅکله تجربه کړې نه وي.

په بروکسل کې دیپلوماتیکو سرچینو ویلي چې احتمال شته په راتلونکو اونیو کې د اروپایي ټولنې او د طالبانو حکومت ترمنځ د یوه تخنیکي پلاوي خبرې وشي، څو افغانستان ته د افغان پناه غوښتونکو د بېرته ستنولو موضوع وڅېړل شي.

د راپورونو له مخې، دا پلاوی ممکن د دوبي له رارسېدو مخکې بروکسل ته راوبلل شي، او خبرې به د اروپایي کمیسیون او ځینو غړو هېوادونو په همغږۍ ترسره شي.

سرچینې وایي اروپایي استازي د الوتنو د امکاناتو، د کابل د هوايي ډګر د ظرفیت او د بېرته ستنو شویو کسانو د وضعیت په اړه معلومات راټولوي.

که څه هم تر اوسه رسمي بلنه نه ده لېږل شوې، خو د دغو پلانونو په اړه اندېښنې هم راپورته شوې دي.

د بشري حقونو ځینې سازمانونه وایي چې افغانستان لا هم له جدي بشري ناورین سره مخ دی او د خلکو بېرته ستنول خطرونه لري.

اروپایي اتحادیه د طالبانو حکومت په رسمیت نه پېژني؛ خو سره له دې هم ځینې اروپایي هېوادونه غواړي د افغان پناه غوښتونکو د ستنولو بهیر بیا پیل کړي.

د افغانستان پخواني ولسمشر حامد کرزي د ښځو د کار او زده‌کړو د محدودیتونو په اړه تازه له اشپیګل سره مرکه کې ویلي چې افغانستان کې دا وضعیت یوه معما ده.

هغه ویلي چې د طالبانو حکومت له لوري د ښځو پر زده‌کړو او کار بندیز په پیل کې د لنډمهاله اقدام په توګه اعلان شوی و، خو اوس له څو کلونو تېرېدو سره سره دا محدودیتونه لا هم پر ځای پاتې دي، چې په وینا یې دا حالت د افغان نجونو او ټولنې لپاره نه جبرانېدونکي زیانونه رامنځته کړي دي.

کرزي په خپلو خبرو کې پرته له دې چې په مستقیم ډول د طالبانو حکومت نوم واخلي، ویلي چې ځینې کسان په افغانستان کې ادعا کوي چې د ښځو زده‌کړه د اسلام له اصولو سره په ټکر کې ده.

هغه ټینګار کړی چې دا ادعاوې د اسلامي نړۍ د ګڼو عالمانو له نظره ملاتړ نه لري، ځکه چې د نړۍ په ډېرو اسلامي هېوادونو کې د ښځو زده‌کړه او ټولنیز ګډون نه یوازې روا بلل کېږي بلکې هڅول کېږي هم.

هغه زیاته کړې چې د ښځو له زده‌کړو، کار او ټولنیز مشارکت څخه مخنیوی او د دې محدودیتونو دوام د هغو کړیو په ګټه تمامېږي چې غواړي افغانستان کمزوری، منزوي او له پرمختګ څخه پاتې وي.

د هغه په وینا، د یوه هېواد پرمختګ د نارینه او ښځو ګډ ګډون ته اړتیا لري او هېڅ ټولنه د یوې برخې له محرومولو سره پرمختګ نشي کولی.

کرزي همداراز له نړیوالو او دیني عالمانو غوښتنه کړې چې د افغان ښځو د حقونو د ملاتړ لپاره خپل غږ پورته کړي او د زده‌کړې او کار حق د یوې بشري او اسلامي اړتیا په توګه مطرح کړي.

هغه ټینګار کړی چې د افغانستان راتلونکی یوازې هغه وخت روښانه کېدای شي چې ښځې او نجونې د ټولنې په ټولو برخو کې بشپړ او فعال ګډون ولري.

کرزي دا هم ویلي چې افغانستان کې د نجونو د زده کړو د بندیز له امله دده لور په انلاین ډول زده کړې کوي.