د طالبانو حکومت د دفاع وزارت د ستر درستیز د روغتیايي چارو مشر ډاکټر محمد طاهر احرار وايي، افغانستان په ځینو برخو کې، په ځانګړي ډول د عامې روغتیا په برخه کې، د ګاونډیانو له لوري فلج شوی دی.

نوموړي د شمشاد ټلوېزیون سره په مرکه کې ویلي، پاکستان د افغانستان له اقتصادي او سیاسي بې‌وسۍ د فشار وسیلې جوړې کړې، کله لارې بندوي او کله یې خلاصوي، چې دا د افغانانو لپاره لویه ستونزه ده.

احرار زیاته کړې، هڅه روانه ده چې تر راتلونکي یوه کال پورې د روغتیا په برخه کې د پام وړ پرمختګونه وشي.

دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې د روغتیا نړیوال سازمان او نورو ادارو د مرستو د کمېدو له امله د افغانستان د روغتیايي سکتور د سختو ننګونو راپورونه ورکړي دي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ په یوه ویډیويي پیغام کې د هغو هېوادونو مننه کړې چې د غزې د سولې د طرحې په وړاندې کولو کې یې ورسره همکاري کړې، لکه قطر، ترکیه، سعودي عربستان، مصر او اردن.

ټرمپ ویلي، امریکا د منځني ختیځ د سولې هدف ته ډېره نږدې شوې او دا ورځ یې «لویه لاسته راوړنه» بللې ده.

هغه زیاته کړې چې دا هوکړه له ډېرو اړخونو بې‌ساري ده او ټول اړخونه د جګړې د پای او د سولې د ټینګښت غوښتونکي دي.

ټرمپ ټینګار کړی چې واشنګټن به له ټولو لورو سره عادلانه چلند کوي.

د ترکیې ولسمشر رجب طیب اردوغان د حماس له لوري د امریکا وړاندیز شوې طرحې منل د سولې لپاره مهم ګام بللی دی.

هغه ویلي، اسراییل باید سمدستي خپلې حملې ودروي او د اوربند له پلان سره سم عمل وکړي.

اردوغان ټینګار کړی چې د غزې لپاره بشري مرستې باید بې‌ځنډه ورسول شي او دایمي سوله ټینګه شي.

نوموړي پر اسراییلي بمباریو د سختې نیوکې ترڅنګ دا کړنې «نسل‌وژنه» بللې او ویلي یې دي چې ترکیه به د فلسطین د ولس د حقونو او د دوه دولتونو د حل لارې د عملي کېدو لپاره خپل ټول امکانات وکاروي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ حماس ته خبرداری ورکړی چې تر یکشنبې د اکتوبر پنځمې د واشنګټن د وخت د ماښام تر ۶ بجو پورې باید د هغه د سولې پلان ومني، او که نه، سختې پایلې به ولري.

ټرمپ په «ټروث سوشال» کې لیکلي چې ټول هېوادونه دغه طرحه منلې ده او که موافقه و نه شي، داسې وضعیت به رامنځته شي چې تر اوسه ساری نه لري.

هغه ادعا کړې چې شاوخوا ۲۵ زره د حماس جنګیالي وژل شوي او پاتې یې محاصره دي.

ټرمپ تر دې وړاندې د اسراییل له لومړي وزیر بنیامین نتنیاهو سره د غزې د جګړې د پای لپاره شل مادییزه پلان اعلان کړی و.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار ویلي، هغه وړاندیزونه چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د غزې جګړې د پای لپاره اعلان کړي، د مسلمان هېوادونو له خوا وړاندې شوې مسودې سره توپیر لري.

ډار څرګنده کړې چې د دغو هېوادونو غوښتنه د اسراییلو بشپړ شاتګ و؛ خو د ټرمپ پلان یوازې د جزوي وتلو او د یرغمل شویو کسانو د خوشې کولو په اړه دی.

هغه زیاته کړې، سعودي عربستان، امارات، قطر، مصر، اردن، ترکیه، اندونیزیا او پاکستان په ګډه له ټرمپ سره د غزې د وضعیت په اړه خبرې کړې او ټرمپ ژمنه کړې چې د لویدیځې غاړې د الحاق ملاتړ به ونه کړي.

د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین د “والدای” په عمومي ناسته کې د نړۍ د اوسني ناڅرګند وضعیت په اړه خبرې کړې او ټینګار یې کړی چې هېوادونه او خلک باید د هر ډول راتلونکو پېښو لپاره ځانونه تیار وساتي.

پوتین ویلي، نننۍ نړۍ له جدي خطرونو او ګواښونو سره مخ ده او هېڅوک د راتلونکي دقیقه وړاندوینه نشي کولی، خو دا حقیقت د خلکو او دولتونو د مسؤلیت کچه نه راکموي.

هغه زیاته کړې، هر فرد باید د خپل برخلیک، د هېواد د راتلونکي او د نړۍ د ثبات په وړاندې ځان مسؤل وبولي.

د ده په وینا، وروستیو پېښو ښودلې چې د دغې مسؤلیت‌ناپېژندنې پایلې ډېرې درنې وي.

دغه څرګندونې داسې مهال کېږي چې نړیواله ټولنه د اقتصادي ستونزو، امنیتي ننګونو او ژیوپولیټیک بدلونونو له یوې نوې دورې سره مخ ده.

د ملګرو ملتونو د کونډو او کډوالو لپاره د مرستو ادارې (UNRWA) مشر، فیلیپ لازارینی د اکتوبر پر ۲مه په ایکس کې خبرداری ورکړ چې د اسراییلو نوې پالیسۍ ښيي چې د غزې ښار لپاره د ستر قتل‌عام چمتووالی روان دی.

هغه وویل چې شاوخوا ۲۵۰ زره کسان چې اوس په غزه او شاوخوا سیمو کې محاصره دي، د تروریست یا د ترورېزم ملاتړي په توگه نښه‌کول د ملکیانو پراخ هدف‌ ګرځولو نیت ښیي.

لازاریني ټینګار وکړ چې هغه کسان چې د سیمې د پرېښودو توان نلري، په حملو کې په مستقیم ډول په خطر کې دي.

هغه همدارنګه ویلي، هیڅوک د ملکیانو د وژلو جواز نه لري او په روانو جناياتو باندې چوپ پاتې کېدل د منلو نه دي.

د افغانستان لپاره د پاکستان ځانګړي استازي محمد صادق خان ویلي چې د شاوخوا دوو کلونو ځنډ وروسته د انګور اډې تجارتي دروازه د سوداګرۍ او باروړونکو موټرو لپاره پرانیستل شوه.

نوموړي په ایکس کې لیکلي چې دا ګام به د افغانستان او پاکستان ترمنځ اقتصادي اړیکې او فعالیتونه نور هم پیاوړي کړي.

دا به داسې حال کې ده چې دې وروستیو کې د کابل او اسلام اباد سوداګري کمرنګه شوې.

د امريکايي پوهنتون استاد نجيب الله ازاد ادعا کړې چې د امریکا او طالبانو د هوکړې له مخې بګرام هوايي اډه بېرته امریکا ته سپارل شوې او د اووم ګروپ ځانګړي ځواکونه د ځای پر ځای کېدو لپاره ور روان دي.

د ده په وینا، نږدې ۱۴۰۰ سرتېري به ژر په بګرام کې ځای پر ځای شي.

نوموړی زیاتوي چې امریکا د ايران–اسراييلو احتمالي جګړې او په سيمه کې د خپل استخباراتي–نظامي حضور لپاره بګرام ته عاجل اړتيا لري.

د طالبانو حکومت تر اوسه په دې اړه رسمي غبرګون نه دی ښودلی.

د هندي رسنۍ WION د راپور له مخې، د طالبانو حکومت د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي ټاکل شوې ده چې د اکتوبر پر ۹ او ۱۰ نېټه نوي ډیلي ته سفر وکړي.

د ملګرو ملتونو د امنیت شورا د ۱۹۸۸ کمېټې له لوري نوموړي ته د سفر اجازه ورکړل شوې ده.

سرچینې وايي، همدغه اجازه مخکې نه وه ورکړل شوې او له همدې امله د هغه سفر هند او پاکستان ته ځنډېدلی و.

تر اوسه د طالبانو حکومت د متقي د سفر په اړه رسمي څرګندونې نه دي کړي.