لیکوال: ارمان افغان، حماسه میډیا
د ۲۰۲۶کال د جنورۍ په ۳یم یا نن د امریکا ځانګړو ځواکونو د ونزویلا ولسمشر نیکولاس مادورو نیول اعلان کړل. دا اقدام د امریکا له خوا تر ټولو مستقیم او بېسابقه پوځي مداخلت بلل کېږي، چې د ونزویلا د داخلي سیاسي جوړښت، سیمهییز ثبات او نړیوال قانون لپاره یې ژورې پوښتنې رامنځته کړې دي.
نړیوال قانون او ملګري ملتونه:
د ملګرو ملتونو منشور د دولتونو حاکمیت او د زور د نهاستعمال اصول په ډاګه تضمینوي او د مادورو نیول د نړیوال قانون له نظره د زورکارې مداخلې په توګه ګڼل کېږي ځکه چې د ملګرو ملتونو امنیت شورا د دې عملیاتو منظوري نه ده ورکړې او د امریکا ادعاوې د “خوددفاع” د استثنا معیارونه نه پوره کوي چې دا اقدام هم د یو خپلواک هېواد په کورنیو چارو کې مستقیمه لاسوهنه ده.
بل خوا د ملګرو ملتونو لوړپوړو چارواکو او د نړیوالو حقوقو کارپوهانو دا اقدام د نړیوال قانون د اصولو خلاف بللی او د نړیوال نظم لپاره یې “خطرناک precedent” بللی دی.
امریکا کې سیاسي او قانوني ننګونې:
د امریکا اساسي قانون د ولسمشر د ځواکونو د کارونې محدودیت لري، او د جګړې اعلان یا پوځي عملیات باید کانګرس تصویب کړي. د مادورو د نیولو عملیات د ولسمشر لخوا د اجرایي واک په چوکاټ کې تشریح شوي، خو کانګرس ته یې رسمي اجازه نه ده ورکړل شوې.
په امریکا کې د دې اقدام په اړه سخت سیاسي بحث روان دی چې ډیموکراتان او ځینې جمهوري غوښتونکي سناتوران دا د اساسي قانون سرغړونه بولي او د ولسمشر د اختیار د محدودولو غوښتنه کوي. دا لانجه د امریکا د کورنیو قواوو د توازن، قانون او اجرایي واک په اړه نوې پوښتنې راپورته کوي.
ونزویلا کې داخلي وضعیت:
د مادورو رژیم دا اقدام د نړیوال یرغل په توګه غندلی، او د اساسي قانون له نظره یې د حاکمیت خلاف ګڼلی دی. د اپوزیسیون مشران بیا د مادورو نیول د بدلون فرصت بولي او د نوي حکومت جوړولو ژمنې کوي. عام وګړي د دې پېښې له امله اندېښمن دي، ځکه د بهرني ځواک مداخله ممکن د اوږدمهاله سیاسي بېثباتۍ لامل شي.
سیمهییزې اغېزې:
ګاونډي هېوادونه، په ځانګړي توګه برازیل، کولمبیا، چلي او میکسیکو، د امریکا عملیات غندلي او دا یې د سیمې د امنیت لپاره خطرناک بللي دي. چین، روسیه او څو نورو نړیوالو قدرتونو هم د امریکا اقدام د نړیوال قانون خلاف ګڼلی. سیمهییزو دولتونو د ملګرو ملتونو امنیت شورا ته د عاجلې غونډې غوښتنه کړې، څو د نړیوالې سولې او قانوني چوکاټونو ملاتړ یقیني کړي.
نړیوال سیاسي روان:
دا پېښه د نړیوال نظم لپاره یوه لویه ازموینه ده. د زورکارې مداخلې او د دولتونو د حاکمیت ترمنځ ټکر، د امریکا نړیوال اعتبار کمزوری کول، او د ځواکمنو هېوادونو ترمنځ احتمالي سیالي د راتلونکي نړیوال سیاست مهمې پوښتنې دي.
احتمالي راتلونکی:
د نړیوال قانون او د ملګرو ملتونو د اصولو اعتبار به تر ازموینې لاندې راشي.
په لاتیني امریکا کې د امریکا پر ضد مخالفتونه ممکن پراخ شي.
د امریکا دننه سیاسي بحران به د ولسمشر د اجرایي واک محدودولو لپاره دوام وکړي.
سیمهییز امنیت ممکن د اوږدمهاله فشارونو او بېثباتۍ له امله تر ګواښ لاندې راشي.
نتیجه:
د مادورو نیول یوازې د ونزویلا د کورنیو سیاسي چارو بدلون نه دی، بلکې د نړیوال قانون، د امریکا داخلي سیاست، سیمهییز امنیت او نړیوال نظم لپاره یې هم ژورې ستونزې رامنځته کړې. همدا رنګه دا پېښه د نړیوال سیاست، قانون او ځواک د توازن لپاره نوې او مهمه ازموینه ده.
